วันที่ 21 พฤศจิกายน 2569  ที่ทำเนียบรัฐบาล นายอนุทิน ชาญวีรกูล นายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นประธานการประชุมกองบัญชาการป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยแห่งชาติ (บกปภ.ช.) เพื่อติดตามสถานการณ์สารปนเปื้อนในแม่น้ำภาคเหนือตอนบน และกำหนดแนวทางแก้ไขปัญหาร่วมกัน

นายอนุทินกล่าวก่อนเริ่มประชุมว่า สถานการณ์ตรวจพบสารหนูในแม่น้ำกก แม่น้ำสาย และแม่น้ำรวก เป็นปัญหาที่รัฐบาลต้องติดตามอย่างใกล้ชิด เนื่องจากมีความเสี่ยงต่อคุณภาพน้ำและสุขภาพของประชาชน โดยก่อนหน้านี้ได้มอบหมายกระทรวงมหาดไทยและกรมป้องกันและบรรเทาสาธารณภัยลงพื้นที่ติดตามสถานการณ์ รวมถึงประสานหน่วยงานต่าง ๆ เพื่อบรรเทาความเดือดร้อนของประชาชน

นายกรัฐมนตรีเปิดเผยว่า เมื่อวันที่ 20 พฤศจิกายนที่ผ่านมา ภายหลังเข้าร่วมการประชุมผู้นำเขตเศรษฐกิจเอเปค ครั้งที่ 33 ที่สาธารณรัฐประชาชนจีน ได้หารือกับนายสี จิ้นผิง ประธานาธิบดีจีน โดยหยิบยกปัญหามลพิษทางน้ำข้ามพรมแดนขึ้นหารือ  ประเด็นสำคัญเกี่ยวข้องกับข้อกังวลเรื่องสารพิษจากกิจกรรมทำเหมืองแร่และกระบวนการผลิตแร่บางประเภทในประเทศเมียนมา ซึ่งอาจไหลลงสู่แม่น้ำที่เชื่อมต่อกับประเทศไทย

รูปภาพบทความ

นายอนุทินระบุว่า ฝ่ายจีนยืนยันไม่สนับสนุนกิจกรรมที่สร้างความเสียหายต่อสิ่งแวดล้อมและกระทบต่อคุณภาพชีวิตประชาชน พร้อมแสดงความร่วมมือกับไทยในการตรวจสอบ ติดตามคุณภาพน้ำ และสนับสนุนเทคนิคทางวิชาการที่เกี่ยวข้อง  อย่างไรก็ตาม การระบุแหล่งกำเนิดสารปนเปื้อนที่แน่ชัดยังต้องอาศัยข้อมูลผลตรวจและความร่วมมือระหว่างประเทศ ไม่สามารถสรุปความรับผิดชอบจากข้อสันนิษฐานเพียงอย่างเดียว

รัฐบาลเตรียมนำประเด็นมลพิษทางน้ำข้ามพรมแดนเข้าสู่การหารือในกรอบยุทธศาสตร์ความร่วมมือทางเศรษฐกิจอิรวดี–เจ้าพระยา–แม่โขง หรือ ACMECS ซึ่งประกอบด้วยไทย เมียนมา ลาว กัมพูชา และเวียดนาม  จากนั้นจะผลักดันการหารือต่อในกรอบความร่วมมือแม่โขง–ล้านช้าง หรือ Mekong–Lancang Cooperation (MLC) ในเดือนธันวาคม เพื่อประสานข้อมูลและกำหนดแนวทางแก้ไขปัญหาระหว่างประเทศที่มีลุ่มน้ำเชื่อมโยงกัน

นายกรัฐมนตรีเห็นว่า การแก้ปัญหามลพิษที่มีแหล่งกำเนิดอยู่นอกประเทศจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือด้านข้อมูล เทคโนโลยี และการตรวจสอบร่วมกัน เพื่อให้ได้มาตรการที่สามารถดำเนินการได้จริง  สำหรับการดำเนินงานภายในประเทศ นายอนุทินมอบหมายให้นายยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี เป็นหัวหน้าทีมกำกับดูแลการแก้ปัญหาสารปนเปื้อนในแหล่งน้ำภาคเหนือตอนบน โดยให้ประสานการทำงานกับทุกกระทรวงในนามรัฐบาล

รูปภาพบทความ

หน่วยงานด้านทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมรับผิดชอบการตรวจสอบและควบคุมมลพิษ กระทรวงสาธารณสุขดูแลผลกระทบต่อสุขภาพประชาชน ขณะที่กระทรวงอุตสาหกรรมและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกับการทำเหมืองแร่ต้องตรวจสอบกิจกรรมที่อาจก่อให้เกิดการปล่อยสารปนเปื้อนลงสู่สิ่งแวดล้อม ส่วนกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม จะประสานความร่วมมือด้านวิชาการและเทคนิคการตรวจวิเคราะห์ เพื่อให้ทุกฝ่ายใช้ข้อมูลที่สามารถตรวจสอบและอ้างอิงร่วมกันได้  ขณะเดียวกัน กระทรวงการคลัง โดยกรมศุลกากร จะเข้ามามีบทบาทตรวจสอบการนำเข้าและส่งออกสารเคมี วัตถุดิบ และส่วนผสมบางประเภทที่อาจเกี่ยวข้องกับกิจกรรมซึ่งก่อให้เกิดมลพิษ

นอกจากปัญหาสารปนเปื้อนในแม่น้ำภาคเหนือ นายกรัฐมนตรียังให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องหารือปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์ ทั้งการนำเข้า การขนส่ง การจัดเก็บ และกระบวนการกำจัด  โดยเฉพาะความเสี่ยงจากขยะอิเล็กทรอนิกส์ที่ถูกนำเข้าหรือจัดเก็บอย่างไม่เหมาะสม หากเกิดน้ำท่วมพื้นที่เก็บขยะ อาจทำให้สารอันตรายปนเปื้อนและไหลออกสู่สิ่งแวดล้อมได้

นายกรัฐมนตรีจึงให้ตรวจสอบกระบวนการที่เกี่ยวข้องอย่างรอบด้าน รวมถึงกรณีที่อาจมีการสำแดงประเภทสินค้านำเข้าไม่ตรงกับความเป็นจริง เพื่อป้องกันไม่ให้ปัญหาขยะอิเล็กทรอนิกส์กลายเป็นแหล่งกำเนิดมลพิษเพิ่มเติม 

นายอนุทินย้ำว่า ปัญหาสารปนเปื้อนในแหล่งน้ำไม่ว่าจะมีต้นทางจากภายในหรือนอกประเทศ ต้องได้รับการแก้ไขอย่างเป็นระบบ ตั้งแต่การตรวจสอบสาเหตุ การควบคุมแหล่งกำเนิดมลพิษ การประสานความร่วมมือกับต่างประเทศ ไปจนถึงการดูแลประชาชนในพื้นที่เสี่ยง  โดยรัฐบาลจะให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องติดตามคุณภาพน้ำและผลกระทบต่อสุขภาพอย่างต่อเนื่อง พร้อมประสานมาตรการจัดหาแหล่งน้ำสะอาดและบรรเทาความเดือดร้อนของประชาชน