นายสุชาติ ชมกลิ่น รัฐมนตรีว่าการกระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม เปิดเผยภายหลังการประชุมติดตามสถานการณ์สารปนเปื้อนในแหล่งน้ำภาคเหนือว่า รัฐบาลเร่งแก้ไขปัญหาสารหนูและโลหะหนักปนเปื้อนในแม่น้ำกก แม่น้ำสาย และแม่น้ำรวก จังหวัดเชียงราย ซึ่งส่งผลกระทบต่อความเชื่อมั่นในการใช้น้ำ การเกษตร และการดำรงชีวิตของประชาชน

นายกรัฐมนตรีได้กำชับให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องเร่งจัดหาแหล่งน้ำสะอาดทดแทน ควบคู่กับการตรวจสอบต้นตอมลพิษและการเฝ้าระวังคุณภาพน้ำอย่างต่อเนื่อง โดยมอบหมายให้กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมประสานการดำเนินงานกับหน่วยงานด้านสาธารณสุข การเกษตร และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น

นายสุชาติระบุว่า กรมทรัพยากรน้ำบาดาลได้ส่งเจ้าหน้าที่และเครื่องจักรลงพื้นที่จังหวัดเชียงราย เพื่อสำรวจและเตรียมขุดเจาะบ่อน้ำบาดาลประมาณ 10 จุด ตามแนวพื้นที่ได้รับผลกระทบจากแม่น้ำกก แม่น้ำสาย และแม่น้ำรวก รวมถึงพื้นที่เชียงของ  แผนดังกล่าวมีเป้าหมายจัดหาแหล่งน้ำสำรองที่สามารถรองรับประชาชนในชุมชนและหมู่บ้านได้ประมาณ 20,000 คน โดยยังต้องพิจารณาความเหมาะสมของแหล่งน้ำและตรวจสอบคุณภาพน้ำก่อนนำมาใช้อุปโภคบริโภค  นอกจากนี้ กรมทรัพยากรน้ำยังเตรียมพัฒนาแหล่งน้ำเพิ่มเติม เพื่อสนับสนุนระบบผลิตน้ำประปาและลดการพึ่งพาแหล่งน้ำผิวดินที่มีความเสี่ยงจากสารปนเปื้อน

อีกหนึ่งมาตรการสำคัญคือการประสานความร่วมมือระหว่างไทยกับเมียนมา โดยมีกำหนดประชุมคณะทำงานร่วมด้านการจัดการคุณภาพน้ำ (Joint Working Group: JWG) ระหว่างวันที่ 25–26 พฤศจิกายน 2569 ที่กรุงเทพมหานคร  ฝ่ายไทยเตรียมเสนอแนวทางติดตั้งสถานีตรวจวัดคุณภาพน้ำทั้งสองฝั่งชายแดน โดยใช้มาตรฐานการตรวจวิเคราะห์เดียวกัน เพื่อให้สามารถเปรียบเทียบข้อมูลและติดตามการเปลี่ยนแปลงของสารปนเปื้อนได้อย่างต่อเนื่อง  การหารือยังครอบคลุมถึงการแลกเปลี่ยนข้อมูลทางวิชาการ การตรวจสอบแหล่งกำเนิดมลพิษ และการกำหนดแนวทางแก้ไขปัญหาร่วมกัน โดยเฉพาะพื้นที่ต้นน้ำที่เชื่อมโยงกับกิจกรรมทำเหมืองแร่ในประเทศเพื่อนบ้าน

รูปภาพบทความ

สำหรับมาตรการภายในประเทศ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมเตรียมเสนอให้กำหนดพื้นที่ตามแนวแม่น้ำกก แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำสาขาที่เกี่ยวข้อง เป็นเขตควบคุมมลพิษ โดยมีแนวทางพิจารณาพื้นที่ริมแม่น้ำกกตลอดแนวประมาณ 150 กิโลเมตร รวมถึงพื้นที่ริมฝั่งที่ได้รับผลกระทบ คณะกรรมการควบคุมมลพิษมีกำหนดประชุมพิจารณารายละเอียดวันที่ 27 พฤศจิกายน ก่อนเสนอคณะกรรมการสิ่งแวดล้อมแห่งชาติในวันที่ 2 ธันวาคม 2569  หากได้รับความเห็นชอบ จะเข้าสู่ขั้นตอนประกาศตามกฎหมาย และมอบหมายให้ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงรายและเชียงใหม่ร่วมกับหน่วยงานในพื้นที่จัดทำแผนป้องกัน ควบคุม และฟื้นฟูคุณภาพสิ่งแวดล้อม  ทั้งนี้ การกำหนดเขตควบคุมมลพิษยังอยู่ระหว่างกระบวนการพิจารณา ไม่ใช่ประกาศที่มีผลบังคับใช้แล้ว

นายสุชาติ ยังเปิดเผยถึงแนวทางเพิ่มประสิทธิภาพการตรวจวัดคุณภาพน้ำ โดยเตรียมขยายจุดตรวจวัดแบบเรียลไทม์ตามแม่น้ำสาย แม่น้ำรวก และแม่น้ำสาขาที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้เจ้าหน้าที่สามารถติดตามสถานการณ์ได้รวดเร็วขึ้น  ขณะเดียวกันมีแผนจัดตั้งห้องปฏิบัติการตรวจวิเคราะห์คุณภาพน้ำในจังหวัดเชียงรายและเชียงใหม่ เพื่อลดการพึ่งพาการส่งตัวอย่างไปตรวจยังห้องปฏิบัติการในกรุงเทพมหานคร ซึ่งอาจใช้เวลาหลายสัปดาห์  ซึ่งการมีห้องปฏิบัติการในพื้นที่จะช่วยให้หน่วยงานสามารถตรวจสอบสารปนเปื้อน ประเมินความเสี่ยง และนำผลวิเคราะห์มาใช้กำหนดมาตรการป้องกันได้รวดเร็วยิ่งขึ้น  อย่างไรก็ตาม การตรวจวัดภาคสนามและระบบตรวจวัดต่อเนื่องยังต้องใช้ผลตรวจยืนยันจากห้องปฏิบัติการตามมาตรฐานวิชาการ โดยเฉพาะกรณีที่ผลตรวจเกี่ยวข้องกับความปลอดภัยในการบริโภคน้ำและอาหาร

นอกจากการจัดการคุณภาพน้ำ กระทรวงทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมยังประสานกรมประมงและกรมพัฒนาที่ดินตรวจสอบการสะสมของสารปนเปื้อนในสัตว์น้ำและพื้นที่เกษตรกรรม โดยเฉพาะนาข้าวและแปลงปลูกพืชตามแนวลุ่มน้ำที่ได้รับผลกระทบ  ส่วนการผลิตน้ำประปา ได้ประสานกระทรวงมหาดไทยและการประปาส่วนภูมิภาคติดตามตรวจสอบคุณภาพน้ำ พร้อมเปิดเผยผลตรวจให้ประชาชนทราบ เพื่อประกอบการตัดสินใจใช้น้ำอย่างปลอดภัย  ขณะที่กระทรวงสาธารณสุขจะติดตามผลกระทบต่อสุขภาพและให้คำแนะนำประชาชนในพื้นที่เสี่ยง