ภาวะกัดฟัน หรือ Bruxism คือพฤติกรรมขบฟัน กัดฟัน หรือบดฟันโดยไม่จำเป็น สามารถเกิดได้ทั้งขณะตื่นและขณะนอนหลับ ผู้ที่กัดฟันตอนกลางวันอาจพอสังเกตและหยุดตัวเองได้ แต่ผู้ที่นอนกัดฟันมักไม่รู้ตัว จนกว่าคนที่นอนด้วยจะได้ยินเสียง หรือทันตแพทย์ตรวจพบร่องรอยความเสียหายของฟัน
การกัดฟันเพียงเล็กน้อยอาจไม่จำเป็นต้องรักษา แต่หากเกิดบ่อยหรือใช้แรงมาก อาจทำให้ฟันสึก บิ่น แตก เสียวฟัน ปวดศีรษะ หรือปวดและเมื่อยกล้ามเนื้อกรามได้ สถาบันวิจัยทันตกรรมและกะโหลกศีรษะแห่งชาติ สหรัฐฯ
7 สัญญาณที่อาจบอกว่าคุณนอนกัดฟัน
1. ตื่นมาแล้วปวดหรือเมื่อยกราม
อาจรู้สึกว่ากล้ามเนื้อบริเวณแก้มและขากรรไกรตึง ล้า หรืออ้าปากได้ไม่สบาย โดยเฉพาะช่วงหลังตื่นนอน
2. ปวดศีรษะตอนเช้า
แรงเกร็งของกล้ามเนื้อบริเวณกรามและขมับตลอดคืน อาจทำให้ตื่นมาพร้อมอาการปวดศีรษะ โดยเฉพาะบริเวณขมับ แต่การปวดศีรษะมีได้หลายสาเหตุ จึงไม่ควรสรุปว่าเกิดจากการกัดฟันเพียงอย่างเดียว
3. ฟันสึก แบน บิ่น หรือแตกร้าว
ขอบฟันอาจดูเรียบหรือสั้นลงผิดปกติ ผิวเคลือบฟันบางลง หรือวัสดุอุดฟันและครอบฟันเสียหาย ในรายที่เป็นมาก ฟันอาจโยกหรือแตกร้าวได้
4. เสียวฟันหรือปวดฟันโดยไม่ทราบสาเหตุ
เมื่อเคลือบฟันสึก เนื้อฟันชั้นในอาจสัมผัสกับความร้อน ความเย็น หรืออาหารรสหวานได้ง่ายขึ้น จึงเกิดอาการเสียวฟันตามมา
5. ปวดใบหน้า กราม หรือคล้ายปวดหู
อาการปวดอาจลามไปยังใบหน้า ขมับ หรือบริเวณใกล้หู บางคนรู้สึกปวดหูทั้งที่ตรวจแล้วไม่พบปัญหาภายในหู
6. นอนหลับไม่ต่อเนื่อง
การขบหรือบดฟันอาจรบกวนการนอน ทำให้ตื่นบ่อย หลับไม่เต็มอิ่ม หรือรู้สึกอ่อนเพลียในตอนเช้า
7. คนใกล้ตัวได้ยินเสียงบดฟัน
เสียงเสียดสีของฟันขณะหลับเป็นหลักฐานที่สังเกตได้ง่าย หากคนที่นอนด้วยบอกว่าได้ยินเสียงกัดหรือบดฟันเป็นประจำ ควรแจ้งข้อมูลนี้แก่ทันตแพทย์
สาเหตุเกิดจากอะไร?
สาเหตุของการนอนกัดฟันอาจระบุได้ไม่ชัดเจน แต่ปัจจัยที่เกี่ยวข้อง ได้แก่
- ความเครียด ความวิตกกังวล หรือความตึงเครียดทางอารมณ์
- การดื่มกาแฟหรือเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีนมาก
- การดื่มแอลกอฮอล์
- การสูบบุหรี่
- ปัญหาการนอน เช่น กรนหรือภาวะหยุดหายใจขณะหลับ
- ยาบางชนิด เช่น ยาที่ใช้รักษาภาวะซึมเศร้า โรคลมชัก หรือสมาธิสั้น
ผู้ที่สงสัยว่ายาทำให้กัดฟันไม่ควรหยุดยาเอง ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนเสมอ NHS
ดูแลตัวเองเบื้องต้นอย่างไร?
- ผ่อนคลายก่อนเข้านอน
ฝึกหายใจช้า ๆ ฟังเพลงเบา ๆ ยืดเหยียด หรือทำกิจกรรมที่ช่วยลดความเครียด - ลดคาเฟอีนและแอลกอฮอล์
โดยเฉพาะช่วงบ่ายแก่ ๆ และก่อนนอน รวมถึงงดสูบบุหรี่ - ปรับพฤติกรรมการนอน
เข้านอนเวลาเดิม ทำห้องให้มืดและเงียบ และหลีกเลี่ยงหน้าจอใกล้เวลาเข้านอน - พักการใช้งานกรามเมื่อมีอาการปวด
หลีกเลี่ยงหมากฝรั่ง อาหารแข็ง เหนียว หรืออาหารที่ต้องเคี้ยวนาน - ตรวจสุขภาพฟันเป็นประจำ
ทันตแพทย์สามารถตรวจหารอยฟันสึก รอยแตก และอาการผิดปกติของขากรรไกรได้
ควรพบทันตแพทย์เมื่อใด?
ควรเข้ารับการตรวจหากมีอาการปวดกราม ใบหน้า หรือบริเวณหู ฟันสึก แตก เสียวฟัน วัสดุอุดฟันเสียหาย หรือมีคนบอกว่าได้ยินเสียงกัดฟันขณะหลับ ทันตแพทย์อาจพิจารณาทำเฝือกสบฟันหรืออุปกรณ์ป้องกันฟันเฉพาะบุคคล เพื่อช่วยลดความเสียหาย ไม่ควรซื้ออุปกรณ์มาใช้เองโดยไม่ตรวจความพอดีและสาเหตุก่อน
นอนกัดฟันโดยไม่รู้ตัว สังเกตได้จากอะไรบ้าง?
7 สัญญาณเตือน
- ตื่นมาปวดหรือเมื่อยกราม
- ปวดศีรษะบริเวณขมับ
- ฟันสึก แบน บิ่น หรือแตก
- เสียวฟันผิดปกติ
- ปวดใบหน้าหรือบริเวณใกล้หู
- นอนหลับไม่เต็มอิ่ม
- คนใกล้ตัวได้ยินเสียงบดฟัน
ลดความเสี่ยง
- ผ่อนคลายก่อนนอน
- ลดคาเฟอีนและแอลกอฮอล์
- งดสูบบุหรี่
- ไม่เคี้ยวหมากฝรั่งเมื่อปวดกราม
- ตรวจสุขภาพฟันเป็นประจำ
จำไว้: อย่ารอให้ฟันแตก หากปวดกรามหรือฟันสึก ควรพบทันตแพทย์
