“พระรามกับมารีศ” สองตัวละครจากวรรณคดีไทยเรื่องรามเกียรติ์ ตอน “พระรามตามกวาง” ได้รับการนำมาสร้างสรรค์เป็นประติมากรรมประกอบพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เพื่อถ่ายทอดเรื่องราวจากวรรณคดีอันทรงคุณค่าของไทย ผ่านงานประติมากรรมที่เชื่อมโยงกับความสนพระราชหฤทัยด้านวรรณศิลป์ของพระองค์
สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวงทรงโปรดการอ่าน ทั้งวรรณคดีและวรรณกรรมร่วมสมัย อีกทั้งทรงเห็นคุณค่าของงานวรรณศิลป์ที่มีต่อชีวิตและสังคม การนำตัวละครจากเรื่องรามเกียรติ์มาสร้างสรรค์เป็นประติมากรรม จึงเป็นหนึ่งในแนวทางการถ่ายทอดคุณค่าของวรรณคดีไทย เพื่อประกอบพระราชพิธีอันสำคัญยิ่ง
รู้จัก “พระราม” พระนารายณ์อวตาร ผู้มีศรเป็นอาวุธวิเศษ
พระรามเป็นตัวละครเอกในวรรณคดีเรื่องรามเกียรติ์ ตามเนื้อเรื่องกล่าวว่า พระรามคือพระนารายณ์ที่อวตารลงมาเป็นมนุษย์ เป็นพระราชโอรสของท้าวทศรถกับนางเกาสุริยา มีพระมเหสีคือนางสีดา
ลักษณะสำคัญของพระรามตามงานศิลปกรรมไทย คือ มีกายสีเขียว และมีศรเป็นอาวุธประจำพระองค์ โดยศรดังกล่าวเป็นอาวุธวิเศษที่ได้รับพระราชทานจากพระอิศวรตามเรื่องราวในวรรณคดี
พระรามเป็นตัวละครที่มีบทบาทสำคัญตลอดเรื่องรามเกียรติ์ โดยเฉพาะเหตุการณ์เกี่ยวกับการต่อสู้กับฝ่ายทศกัณฐ์ เพื่อช่วยเหลือนางสีดา ซึ่งเป็นแกนหลักของเรื่องราวในมหากาพย์เรื่องนี้

“มารีศ” ยักษ์ผู้แปลงกายเป็นกวางทอง เพื่อลวงพระราม
มารีศเป็นตัวละครฝ่ายทศกัณฐ์ มีชาติกำเนิดเป็นยักษ์ เป็นบุตรของนางยักษ์กากนาสูร และมีพี่ชายชื่อสวาหุ
หนึ่งในบทบาทสำคัญของมารีศปรากฏในตอน “พระรามตามกวาง” เมื่อทศกัณฐ์ต้องการลักพาตัวนางสีดา จึงวางแผนให้มารีศแปลงกายเป็นกวางทอง เพื่อหลอกล่อให้พระรามออกห่างจากอาศรม
กวางทองที่มารีศแปลงกายขึ้นมานั้นมีรูปลักษณ์งดงามสะดุดตา จนทำให้นางสีดาเกิดความปรารถนาที่จะได้กวางตัวดังกล่าว และขอให้พระรามออกไปจับมาให้

ย้อนเรื่องราว “พระรามตามกวาง” จุดเริ่มต้นกลอุบายของทศกัณฐ์
เรื่องราวเริ่มต้นขึ้นเมื่อทศกัณฐ์ทราบถึงความงดงามของนางสีดา จึงคิดอุบายที่จะลักพาตัวนาง โดยสั่งให้มารีศแปลงกายเป็นกวางทองไปปรากฏตัวบริเวณอาศรมที่พระรามและนางสีดาพำนักอยู่
เมื่อนางสีดาเห็นกวางทองที่มีรูปลักษณ์งดงามแปลกตา จึงขอให้พระรามออกไปจับกวางตัวนั้นมาให้ พระรามจึงออกติดตามกวางทองเข้าไปในป่า โดยไม่ทราบว่ากวางดังกล่าวแท้จริงแล้วคือมารีศที่แปลงกายมาเพื่อล่อลวง
ระหว่างการติดตาม พระรามได้แผลงศรไปถูกกวางทอง ทำให้มารีศคลายฤทธิ์แปลงกาย และปรากฏร่างที่มีใบหน้าเป็นยักษ์ ขณะที่ร่างกายส่วนล่างยังคงเป็นกวาง
เหตุการณ์นี้เป็นส่วนสำคัญของเรื่องราวรามเกียรติ์ เนื่องจากเป็นกลอุบายที่ทำให้พระรามต้องออกห่างจากอาศรม และนำไปสู่เหตุการณ์ลักพาตัวนางสีดาของทศกัณฐ์ในเวลาต่อมา
จากวรรณคดีเรื่องรามเกียรติ์ สู่ประติมากรรมในพระราชพิธีอันสมพระเกียรติ
การนำพระรามกับมารีศจากตอนพระรามตามกวาง มาถ่ายทอดเป็นงานประติมากรรมสำหรับพระราชพิธีถวายพระเพลิงพระบรมศพ สมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง แสดงให้เห็นถึงการเชื่อมโยงมรดกทางวรรณศิลป์กับงานศิลปกรรมไทย
เรื่องรามเกียรติ์เป็นวรรณคดีสำคัญที่มีอิทธิพลต่อศิลปวัฒนธรรมไทยหลายแขนง ทั้งนาฏศิลป์ จิตรกรรม ประติมากรรม และวรรณกรรม โดยมีการถ่ายทอดเรื่องราวของตัวละครผ่านรูปแบบศิลปะที่หลากหลายสืบเนื่องกันมา
การสร้างสรรค์ประติมากรรมพระรามกับมารีศจึงเป็นอีกหนึ่งองค์ประกอบที่สะท้อนถึงคุณค่าของวรรณคดีไทย ตลอดจนความประณีตของงานช่างศิลป์ที่นำเรื่องราวจากตัวอักษรมาถ่ายทอดเป็นรูปธรรม
ผลงานดังกล่าวยังเชื่อมโยงกับความสนพระราชหฤทัยด้านวรรณคดีและวรรณกรรมของสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง และเป็นส่วนหนึ่งของการสืบสานมรดกศิลปวัฒนธรรมไทย เพื่อถวายพระเกียรติแด่พระองค์ในพระราชพิธีอันสำคัญยิ่ง
ที่มา: จิตรกรรมภาพสัตว์หิมพานต์ พระวิหารหลวง วัดสุทัศนเทพวราราม และบทละครเรื่องรามเกียรติ์ พระราชนิพนธ์ในพระบาทสมเด็จพระพุทธยอดฟ้าจุฬาโลกมหาราช เล่ม 1




