5 จุดที่ควรสังเกต
1. เลือดออกเฉพาะจุดหรือเกิดทั่วทั้งปาก
หากเลือดออกเฉพาะตำแหน่งที่แปรงกระแทก หรือเกิดหลังเปลี่ยนไปใช้แปรงขนแข็ง อาจสัมพันธ์กับการบาดเจ็บจากการแปรงฟัน แต่หากเลือดออกหลายตำแหน่ง เกิดแทบทุกครั้งที่แปรงฟัน หรือเลือดออกขณะใช้ไหมขัดฟันและเคี้ยวอาหารแข็ง ควรสงสัยภาวะเหงือกอักเสบ
ผู้ที่เพิ่งเริ่มใช้ไหมขัดฟันอาจมีเลือดออกเล็กน้อยในช่วงแรก แต่ควรค่อย ๆ ลดลง หากยังเลือดออกต่อเนื่องประมาณหนึ่งสัปดาห์ หรือมีอาการมากขึ้น ควรให้ทันตแพทย์ตรวจหาสาเหตุ mouthhealthy.org
2. เหงือกแดง บวม เจ็บ หรือเปลี่ยนรูปร่างหรือไม่
เหงือกที่แข็งแรงโดยทั่วไปควรกระชับและไม่เลือดออกง่าย สัญญาณที่อาจบ่งบอกถึงการอักเสบ ได้แก่
- เหงือกแดงกว่าปกติ
- บวม นุ่ม หรือกดแล้วเจ็บ
- ขอบเหงือกดูพอง
- เลือดออกง่ายแม้แปรงเบา ๆ
- เหงือกร่นจนเห็นคอฟันยาวขึ้น
หากเลือดออกพร้อมเหงือกแดงและบวม มีโอกาสเกี่ยวข้องกับเหงือกอักเสบมากกว่าการแปรงแรงเพียงอย่างเดียว
3. มีคราบพลัค หินปูน หรือกลิ่นปากร่วมด้วยหรือไม่
คราบพลัคเป็นแผ่นเหนียวที่มีแบคทีเรียเกาะอยู่บนผิวฟัน หากทำความสะอาดไม่ทั่วถึง คราบอาจสะสมบริเวณขอบเหงือกและกระตุ้นการอักเสบ เมื่อแข็งตัวเป็นหินปูนจะไม่สามารถกำจัดออกได้ด้วยการแปรงฟันตามปกติ ต้องให้ทันตแพทย์หรือทันตาภิบาลทำความสะอาด
ควรสังเกตอาการร่วม เช่น
- คราบสีขาว เหลือง หรือน้ำตาลติดตามขอบเหงือก
- กลิ่นปากต่อเนื่องแม้แปรงฟันแล้ว
- รสชาติไม่พึงประสงค์ในปาก
- มีเศษอาหารติดซอกฟันเป็นประจำ
โรคเหงือกอาจไม่ทำให้ปวดในระยะแรก จึงไม่ควรรอให้ปวดก่อนเข้ารับการตรวจ NHS
4. ฟันโยก เหงือกร่น หรือการสบฟันเปลี่ยนไปหรือไม่
หากการอักเสบลุกลามจากเหงือกไปยังเนื้อเยื่อและกระดูกที่รองรับฟัน อาจเกิดโรคปริทันต์และมีอาการรุนแรงขึ้น ได้แก่
- เหงือกร่นหรือมีช่องระหว่างฟันกว้างขึ้น
- ฟันโยกหรือเคลื่อนตำแหน่ง
- เสียวฟันมากขึ้น
- เจ็บขณะเคี้ยวอาหาร
- ฟันสบกันไม่เหมือนเดิม
- มีหนองหรือก้อนบวมบริเวณเหงือก
อาการเหล่านี้ไม่ควรรักษาด้วยน้ำยาบ้วนปากเพียงอย่างเดียว ควรพบทันตแพทย์เพื่อประเมินเหงือก กระดูก และความลึกของร่องเหงือก CDC
5. มีปัจจัยเสี่ยงหรือเลือดออกผิดปกติบริเวณอื่นหรือไม่
เลือดออกตามไรฟันอาจสัมพันธ์กับปัจจัยอื่นนอกเหนือจากวิธีแปรงฟัน เช่น
- สูบบุหรี่หรือใช้ผลิตภัณฑ์ยาสูบ
- เป็นเบาหวาน โดยเฉพาะเมื่อควบคุมน้ำตาลไม่ดี
- ตั้งครรภ์และมีการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมน
- มีฟันซ้อนเกหรือบริเวณที่ทำความสะอาดยาก
- ใช้ยาบางชนิด รวมถึงยาที่มีผลต่อการแข็งตัวของเลือด
- มีอาการปากแห้งจากยาและโรคประจำตัว
หากเลือดออกมาก หยุดยาก หรือมีเลือดกำเดาไหล รอยช้ำง่าย ประจำเดือนมากผิดปกติ หรือเลือดออกตามส่วนอื่นร่วมด้วย ควรปรึกษาแพทย์ ไม่ควรหยุดยาประจำเอง โดยเฉพาะยาต้านการแข็งตัวของเลือด
แปรงฟันอย่างไรไม่ให้เหงือกบาดเจ็บ
- ใช้แปรงขนนุ่มที่มีขนาดพอดีกับช่องปาก
- วางแปรงทำมุมประมาณ 45 องศากับขอบเหงือก
- ขยับแปรงสั้น ๆ อย่างนุ่มนวล ไม่ถูแรงในแนวนอน
- แปรงวันละ 2 ครั้งด้วยยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์
- ทำความสะอาดซอกฟันวันละครั้งด้วยไหมขัดฟันหรือแปรงซอกฟัน
- เปลี่ยนแปรงเมื่อขนแปรงบาน หรือประมาณทุก 3–4 เดือน
สมาคมทันตแพทย์อเมริกันแนะนำให้ใช้แปรงขนนุ่มและออกแรงอย่างเบามือ เพราะแปรงขนแข็งหรือการขัดแรงอาจทำร้ายเหงือกและผิวเคลือบฟันได้ mouthhealthy.org
เลือดออกแล้วควรหยุดแปรงบริเวณนั้นหรือไม่?
ไม่ควรหยุดทำความสะอาดทั้งหมด เพราะคราบจุลินทรีย์จะยิ่งสะสมและเพิ่มการอักเสบ ควรเปลี่ยนเป็นแปรงขนนุ่ม ลดแรงกด และทำความสะอาดอย่างนุ่มนวล หากเจ็บมากหรือเลือดออกต่อเนื่อง ควรพบทันตแพทย์เพื่อหาสาเหตุแทนการหลีกเลี่ยงบริเวณนั้นเป็นเวลานาน
น้ำยาบ้วนปากอาจช่วยเสริมการดูแลในบางกรณี แต่ไม่สามารถทดแทนการแปรงฟัน การทำความสะอาดซอกฟัน หรือการขูดหินปูนได้
ควรพบทันตแพทย์เมื่อใด?
ควรนัดตรวจหากเลือดออกซ้ำเป็นประจำ เหงือกแดง บวม เจ็บ มีกลิ่นปาก หรือมีคราบหินปูน โดยไม่จำเป็นต้องรอให้ฟันโยกก่อน
ควรขอรับการตรวจโดยเร็วเมื่อมีอาการดังต่อไปนี้
- เหงือกบวมและปวดมาก
- มีหนอง ก้อนบวม หรือไข้
- ฟันโยกหรือหลุด
- มีแผลหรือรอยแดงในปากที่ไม่หาย
- เลือดออกมากหรือหยุดยาก
- ใบหน้าหรือคอบวม หายใจหรือกลืนลำบาก
เหงือกมีเลือดออกอาจเกิดจากการแปรงแรงได้ แต่หากเกิดขึ้นซ้ำพร้อมเหงือกแดง บวม มีกลิ่นปาก หรือฟันโยก ควรตรวจหาภาวะเหงือกอักเสบ การดูแลตั้งแต่ระยะแรกช่วยลดโอกาสลุกลามและรักษาฟันธรรมชาติไว้ได้นานขึ้น
