แปรงทันทีหลังอาหาร ไม่ได้ดีเสมอไป
การแปรงฟันเป็นพื้นฐานสำคัญของสุขภาพช่องปาก แต่ “แปรงเมื่อไร” และ “แปรงอย่างไร” ก็สำคัญไม่แพ้กัน สมาคมทันตแพทย์อเมริกัน หรือ ADA แนะนำให้แปรงฟันวันละ 2 ครั้งด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ ใช้แปรงขนนุ่ม และทำความสะอาดซอกฟันทุกวัน
ที่ต้องระวังเป็นพิเศษคือช่วงหลังรับประทานอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีกรด เพราะกรดสามารถทำให้ผิวเคลือบฟันเกิดการอ่อนตัวชั่วคราว ADA จึงแนะนำให้บ้วนน้ำแทนการแปรงทันทีหลังอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีกรด และในคำแนะนำสำหรับเครื่องดื่มที่เป็นกรดสูง ระบุว่าสามารถรอประมาณ 1 ชั่วโมงก่อนแปรง เพื่อให้น้ำลายช่วยลดกรดและให้ผิวฟันมีเวลาฟื้นตัว ขณะที่แนวทาง NHS บางแห่งแนะนำอย่างน้อยประมาณ 30 นาทีหลังรับประทานอาหาร
ดังนั้นจึงจำง่าย ๆ ได้ว่า หลังมื้ออาหารไม่ต้องรีบคว้าแปรงทันที โดยเฉพาะถ้ามื้อนั้นมีรสเปรี้ยวหรือเครื่องดื่มอัดลม
5 ทริคดูแลฟัน ที่หลายคนอาจกำลังทำผิด
1. หลังอาหารเปรี้ยว อย่ารีบแปรงทันที
อาหารและเครื่องดื่มที่มีกรด เช่น น้ำอัดลม น้ำผลไม้รสเปรี้ยว เลมอน ส้ม เครื่องดื่มชูกำลัง หรืออาหารที่มีน้ำส้มสายชู สามารถเพิ่มภาวะกรดในช่องปากได้ เมื่อแปรงทันทีในช่วงที่ผิวฟันได้รับผลจากกรด อาจเพิ่มการเสียดสีบนเคลือบฟันได้ ADA จึงแนะนำให้บ้วนน้ำหลังอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีกรดแทน แล้วค่อยแปรงภายหลัง
ทำอย่างไรดี?
ถ้าเพิ่งกินมื้อทั่วไป ให้เว้นประมาณ 30 นาที ก่อนแปรง ส่วนหลังอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีกรดมาก อาจเว้นใกล้ 60 นาที ระหว่างนั้นบ้วนปากด้วยน้ำเปล่าได้ ไม่จำเป็นต้องใช้น้ำยาบ้วนปากทุกครั้ง
อีกกรณีที่สำคัญคือ หลังอาเจียนไม่ควรแปรงฟันทันที เพราะกรดจากกระเพาะสัมผัสผิวฟัน ADA แนะนำให้บ้วนปากด้วยน้ำก่อน และรอให้สภาวะในช่องปากกลับมาเหมาะสมก่อนแปรง
2. แปรงแรงไม่ได้แปลว่าสะอาดกว่า
หลายคนคิดว่าต้องกดแปรงแรง ๆ จึงกำจัดคราบได้ดี แต่การแปรงแรงเกินไปไม่จำเป็น และอาจสร้างความเสียหายต่อฟันหรือเหงือกได้ แนวทางของ ADA แนะนำให้ใช้ แปรงสีฟันขนนุ่ม วางแปรงทำมุมประมาณ 45 องศากับแนวเหงือก แล้วขยับสั้น ๆ อย่างนุ่มนวล ทำให้ทั่วทั้งด้านนอก ด้านใน และด้านบดเคี้ยว
แนวทาง NHS ยังเตือนว่าการกดแปรงแรงเกินไปอาจทำให้เคลือบฟันสึกและเหงือกร่นได้ จึงควรเน้น “ทั่วถึง” มากกว่า “ออกแรง”
หลักจำง่ายคือ 2 นาที × 2 ครั้งต่อวัน และควรมีหนึ่งครั้งเป็นช่วงก่อนเข้านอน
3. แปรงเสร็จแล้ว อย่ารีบบ้วนน้ำจนหมดรสยาสีฟัน
นี่เป็นพฤติกรรมที่หลายคนทำมาตั้งแต่เด็ก คือแปรงฟันแล้วบ้วนน้ำหลายครั้งจนปากไม่มีรสยาสีฟันเหลืออยู่เลย
แต่ NHS แนะนำว่า หลังแปรงควร บ้วนยาสีฟันส่วนเกินออก แต่ไม่ต้องบ้วนน้ำตามทันที เพราะน้ำจะชะฟลูออไรด์ที่ยังเหลืออยู่บนฟันออก ทำให้ความเข้มข้นของฟลูออไรด์ลดลงและลดประโยชน์ในการป้องกันฟันผุ
สำหรับผู้ใหญ่ NHS แนะนำยาสีฟันที่มีฟลูออไรด์อย่างน้อยประมาณ 1,350 ppm โดยผู้ที่มีความเสี่ยงฟันผุสูงอาจได้รับคำแนะนำแตกต่างออกไปจากทันตแพทย์
และถ้าจะใช้น้ำยาบ้วนปากที่มีฟลูออไรด์ ไม่ควรใช้ต่อจากการแปรงทันที เพราะอาจชะฟลูออไรด์จากยาสีฟันออก ควรแยกไปใช้เวลาอื่น เช่น หลังอาหารกลางวัน
4. แปรงฟันอย่างเดียว ยังไม่ถึงซอกระหว่างฟัน
แปรงสีฟันทำความสะอาดผิวฟันได้ดี แต่ขนแปรงไม่สามารถเข้าถึงทุกบริเวณระหว่างฟันได้ ADA จึงแนะนำให้ทำความสะอาดซอกฟันด้วยไหมขัดฟันหรืออุปกรณ์ทำความสะอาดระหว่างฟัน วันละ 1 ครั้ง
ไม่จำเป็นว่าทุกคนต้องใช้ไหมขัดฟันแบบเดียวกัน ผู้ที่มีช่องระหว่างฟันกว้างอาจเหมาะกับแปรงซอกฟัน ส่วนผู้ที่ช่องฟันแคบอาจใช้ไหมขัดฟันได้ง่ายกว่า ทันตแพทย์หรือทันตาภิบาลสามารถช่วยเลือกขนาดให้เหมาะกับแต่ละคนได้
ส่วนคำถามว่า ควรใช้ไหมขัดฟันก่อนหรือหลังแปรง? ADA ระบุว่าทั้งสองแบบทำได้ หากทำความสะอาดได้ทั่วถึง ส่วน NHS แนะนำให้ใช้ก่อนแปรงเป็นแนวทางหนึ่ง
สิ่งสำคัญกว่าลำดับคือ ทำทุกวันและทำอย่างนุ่มนวล
5. แปรงขนบานแล้ว อย่าฝืนใช้ต่อ
แปรงสีฟันไม่ได้ดีขึ้นเพราะใช้จน “คุ้ม” เมื่อขนแปรงบาน งอ หรือเสียรูป ความสามารถในการทำความสะอาดย่อมลดลง
ADA แนะนำให้เปลี่ยนแปรงสีฟันประมาณทุก 3–4 เดือน หรือเร็วกว่านั้นหากขนแปรงเริ่มบานหรือสึก
อีกเรื่องที่หลายคนเข้าใจผิดคือ แปรงไฟฟ้าต้องดีกว่าแปรงธรรมดาเสมอ ความจริงหัวใจสำคัญยังอยู่ที่วิธีใช้ ความทั่วถึง และการแปรงอย่างสม่ำเสมอ ไม่จำเป็นต้องซื้ออุปกรณ์ราคาแพงเพื่อดูแลฟันขั้นพื้นฐาน
แล้วตอนเช้า ควรแปรงก่อนหรือหลังอาหาร?
ถ้าไม่อยากคิดเรื่องรอหลังอาหาร วิธีง่ายที่สุดคือ แปรงหลังตื่นนอนก่อนรับประทานอาหารเช้า แล้วแปรงอีกครั้งก่อนเข้านอน
แต่ถ้าชอบแปรงหลังอาหารเช้า ก็ทำได้ เพียงไม่ควรแปรงทันทีหลังรับประทาน โดยเฉพาะอาหารเช้าที่มีน้ำส้ม น้ำผลไม้ หรืออาหารรสเปรี้ยว ควรรออย่างน้อยประมาณ 30 นาที และหากเป็นอาหารหรือเครื่องดื่มที่มีกรดสูงอาจรอใกล้ 1 ชั่วโมง
สูตรจำง่ายสำหรับทุกวัน
2 – 2 – 1
2 ครั้ง/วัน — แปรงเช้าหรือช่วงหนึ่งของวัน และก่อนนอน
2 นาที/ครั้ง — แปรงทุกด้านอย่างนุ่มนวล
1 ครั้ง/วัน — ทำความสะอาดซอกฟัน
ใช้ยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ แปรงขนนุ่ม และหลังแปรง “บ้วนยาสีฟันทิ้ง แต่ไม่ต้องบ้วนน้ำตาม” เป็นพื้นฐานที่หน่วยงานด้านทันตสุขภาพแนะนำ
เมื่อไรควรพบทันตแพทย์?
หากมีเลือดออกตามไรฟันต่อเนื่อง ปวดฟัน เสียวฟันมาก เหงือกบวม ฟันโยก มีกลิ่นปากเรื้อรัง หรือพบรอยสึกบริเวณฟัน ควรให้ทันตแพทย์ตรวจหาสาเหตุ ไม่ควรแก้ด้วยการแปรงแรงขึ้น เพราะปัญหาอาจเกี่ยวข้องกับโรคเหงือก ฟันผุ หรือการสึกของเคลือบฟันที่ต้องได้รับการดูแลเฉพาะบุคคล
สรุป
แปรงเร็วที่สุด ไม่ได้แปลว่าดีที่สุด โดยเฉพาะหลังอาหารและเครื่องดื่มที่มีกรด ควรให้เวลาน้ำลายช่วยจัดการสภาวะกรดก่อน แล้วจึงแปรงอย่างนุ่มนวลด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์
สุขภาพฟันที่ดีไม่ได้มาจากการขัดให้แรง แต่เกิดจาก แปรงถูกเวลา แปรงทั่วถึง ทำความสะอาดซอกฟัน และทำสม่ำเสมอทุกวัน
