วันที่ 13 พฤศจิกายน 2569 พลเอกชัยพฤกษ์ ด้วงประพัฒน์ เลขาธิการสภาความมั่นคงแห่งชาติ (สมช.) เปิดเผยผลการเดินทางเยือนเมียนมาร่วมกับนายสีหศักดิ์ พวงเกตุแก้ว รองนายกรัฐมนตรีและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการต่างประเทศ หลังเข้าพบพลเอกอาวุโส มิน อ่อง หล่าย ผู้นำเมียนมา เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายนที่ผ่านมา โดยระบุว่าฝ่ายเมียนมาแสดงความพร้อมให้ความร่วมมือกับไทยในการแก้ไขปัญหาสารพิษจากกิจกรรมเหมืองแร่ที่ส่งผลกระทบต่อแม่น้ำภาคเหนือ พร้อมหารือแนวทางส่งเจ้าหน้าที่เข้าตรวจสอบและแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุโดยเร็ว
ขณะเดียวกัน ฝ่ายเมียนมาได้ให้คำมั่นว่าจะประสานแจ้งไทยล่วงหน้าหากมีการปฏิบัติการทางทหารบริเวณชายแดน และจะพยายามขยับพื้นที่ปฏิบัติการออกห่างจากแนวเขตแดนไทยมากขึ้น เพื่อลดผลกระทบต่อชีวิตและทรัพย์สินของประชาชนฝั่งไทย
พลเอกชัยพฤกษ์ระบุว่า ได้รายงานความคืบหน้าเบื้องต้นให้นายกรัฐมนตรีรับทราบแล้ว ส่วนรายละเอียดการหารือทั้ง 4 ประเด็น นายสีหศักดิ์จะเป็นผู้ชี้แจงอย่างเป็นทางการต่อไป
เลขาฯ สมช. ยอมรับกังวลปัญหาสารพิษในแม่น้ำภาคเหนือมานาน
พลเอกชัยพฤกษ์กล่าวถึงปัญหาสารพิษและโลหะหนักปนเปื้อนในแม่น้ำที่ไหลผ่านพื้นที่ภาคเหนือของประเทศไทยว่า เป็นเรื่องที่ตนให้ความสำคัญและมีความกังวลมาอย่างต่อเนื่อง ตั้งแต่ดำรงตำแหน่งเสนาธิการทหารบก
เนื่องจากปัญหาดังกล่าวส่งผลกระทบต่อทรัพยากรธรรมชาติและการดำรงชีวิตของประชาชน อีกทั้งยังมีความซับซ้อนในการแก้ไข เพราะแหล่งกำเนิดมลพิษบางส่วนอยู่ในพื้นที่ประเทศเมียนมา ซึ่งไทยไม่สามารถเข้าไปดำเนินการได้โดยลำพัง
เลขาธิการ สมช. ระบุว่า การแก้ไขปัญหาจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือจากรัฐบาลเมียนมา รวมถึงหน่วยงานที่รับผิดชอบกิจกรรมเหมืองแร่และการจัดการสิ่งแวดล้อมในพื้นที่ต้นน้ำ
โดยเห็นว่าต้องเร่งตรวจสอบให้ทราบสาเหตุที่แท้จริง และกำหนดมาตรการป้องกันไม่ให้สารปนเปื้อนไหลเข้าสู่แม่น้ำที่ประชาชนทั้งสองประเทศใช้ประโยชน์ร่วมกัน
เมียนมาให้ความมั่นใจ พร้อมร่วมแก้ปัญหามลพิษข้ามแดน
เลขาธิการ สมช. เปิดเผยว่า ระหว่างการเดินทางเยือนเมียนมา นายสีหศักดิ์ได้หยิบยกปัญหาการปนเปื้อนสารพิษจากกิจกรรมเหมืองแร่ขึ้นหารือกับรัฐบาลเมียนมา โดยเน้นย้ำความจำเป็นในการแก้ไขปัญหาอย่างเร่งด่วน
จากการหารือ ฝ่ายเมียนมาแสดงความมั่นใจว่าจะให้ความร่วมมือกับฝ่ายไทยอย่างเต็มที่ และพร้อมประสานเจ้าหน้าที่เพื่อร่วมดำเนินการแก้ไขปัญหา
พลเอกชัยพฤกษ์ระบุว่า หากฝ่ายเมียนมามีความพร้อมให้เจ้าหน้าที่เข้าพื้นที่ ฝ่ายไทยก็พร้อมประสานงานและสนับสนุนการดำเนินงานทันที รวมถึงตนเองก็พร้อมมีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหาหากสามารถดำเนินการได้
อย่างไรก็ตาม การแสดงความพร้อมของเมียนมายังเป็นผลการหารือในระดับนโยบาย ส่วนกำหนดการเข้าพื้นที่จริงและมาตรการที่จะดำเนินการยังต้องรอการประสานงานและข้อสรุปจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง
ชี้เหมืองอยู่ในเขตอิทธิพลหลายฝ่าย ต้องเตรียมแผนสำรอง
พลเอกชัยพฤกษ์ยอมรับว่า อุปสรรคสำคัญของการแก้ไขปัญหาคือพื้นที่ตั้งของเหมืองแร่บางแห่งอยู่ในเขตอิทธิพลของหลายฝ่าย ทำให้การเข้าถึงพื้นที่และการประสานงานมีความซับซ้อน
แม้รัฐบาลเมียนมาจะแสดงความพร้อมให้ความร่วมมือ แต่การดำเนินการในพื้นที่จริงอาจมีข้อจำกัดด้านความปลอดภัยและการควบคุมพื้นที่
เลขาธิการ สมช. จึงเห็นว่าหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจำเป็นต้องจัดทำแผนสำรองหรือแนวทางทางเลือก เพื่อรองรับกรณีที่ไม่สามารถเข้าถึงแหล่งกำเนิดมลพิษได้ตามแผนหลัก
พร้อมระบุว่า ในเบื้องต้นควรพยายามเข้าไปตรวจสอบสภาพปัญหาก่อน เพื่อให้ทราบว่าการทำเหมืองส่งผลกระทบต่อคุณภาพน้ำอย่างไร และมีมาตรการใดที่สามารถดำเนินการแก้ไขได้
การระบุแหล่งกำเนิดสารปนเปื้อนและผู้รับผิดชอบยังต้องอาศัยการตรวจสอบข้อมูลทางวิทยาศาสตร์และข้อเท็จจริงในพื้นที่ ไม่สามารถสรุปความรับผิดของเหมืองใดเหมืองหนึ่งได้โดยไม่มีหลักฐานรองรับ
เสนอพูดคุยเจ้าของเหมืองโดยตรง หาทางหยุดสารพิษที่ต้นเหตุ
เลขาธิการ สมช. ระบุว่า แนวทางที่ตนเห็นว่ามีความสำคัญคือการเข้าถึงผู้ประกอบการหรือเจ้าของเหมืองที่ดำเนินกิจการอยู่จริง เพื่อสอบถามข้อมูลเกี่ยวกับกระบวนการผลิตและการจัดการของเสีย
หากสามารถหารือกับผู้ประกอบการโดยตรงได้ ก็จะช่วยให้ทราบว่าปัญหาเกิดขึ้นจากขั้นตอนใด และควรปรับปรุงกระบวนการดำเนินงานอย่างไร เพื่อป้องกันการปล่อยสารปนเปื้อนลงสู่แหล่งน้ำ
พลเอกชัยพฤกษ์กล่าวว่า ได้รับฟังข้อเรียกร้องจากหลายฝ่าย ทั้งแนวทางให้ยุติการทำเหมือง การเปิดโต๊ะเจรจา และการส่งผู้เชี่ยวชาญจากประเทศไทยเข้าไปให้คำแนะนำทางเทคนิค
โดยเห็นว่าทุกข้อเสนอควรได้รับการพิจารณาตามความเป็นไปได้ เพื่อให้สามารถแก้ปัญหาได้อย่างเหมาะสมกับสถานการณ์
สำหรับข้อเสนอให้ประเทศไทยยกระดับมาตรการถึงขั้นงดนำเข้าแร่จากเมียนมา เลขาธิการ สมช. ระบุว่า ยังไม่ทราบรายละเอียดและเห็นว่าควรให้คณะทำงานที่เกี่ยวข้องหารือร่วมกันก่อน
ไทยเตรียมประสานจีนร่วมตั้งศูนย์ตรวจสอบคุณภาพน้ำ
อีกหนึ่งแนวทางที่มีการหารือคือความร่วมมือกับประเทศจีนในการจัดตั้งศูนย์ตรวจสอบคุณภาพน้ำ เพื่อเพิ่มศักยภาพในการติดตามสารพิษและโลหะหนักในแหล่งน้ำที่ได้รับผลกระทบ
พลเอกชัยพฤกษ์ระบุว่า นายสีหศักดิ์ได้หารือเรื่องนี้กับฝ่ายเมียนมาแล้ว โดยมุ่งให้เกิดความร่วมมือทางวิชาการและการตรวจสอบคุณภาพน้ำอย่างเป็นระบบ
ก่อนหน้านี้ รัฐบาลไทยเปิดเผยแผนความร่วมมือกับจีนในการสนับสนุนห้องปฏิบัติการตรวจวิเคราะห์สารพิษด้านสิ่งแวดล้อมร่วมกับมหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง จังหวัดเชียงราย เพื่อเพิ่มความสามารถในการตรวจสอบปัญหามลพิษทางน้ำในพื้นที่ภาคเหนือ
การจัดตั้งระบบตรวจสอบคุณภาพน้ำจะช่วยให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องมีข้อมูลทางวิทยาศาสตร์สำหรับติดตามระดับการปนเปื้อน ประเมินความเสี่ยง และสนับสนุนการกำหนดมาตรการแก้ไขปัญหา
ทั้งนี้ ความร่วมมือด้านห้องปฏิบัติการและการเข้าตรวจสอบพื้นที่เหมืองแร่เป็นคนละส่วนของการดำเนินงาน โดยยังต้องรอรายละเอียดเรื่องข้อตกลง หน่วยงานรับผิดชอบ และกรอบเวลาอย่างเป็นทางการ
เมียนมาเตรียมส่งเจ้าหน้าที่หารือไทย เร่งจัดทีมแก้ปัญหา
พลเอกชัยพฤกษ์เปิดเผยว่า จากผลการหารือเมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน รัฐบาลเมียนมาจะประสานส่งเจ้าหน้าที่เข้าหารือกับฝ่ายไทย เพื่อพิจารณาแนวทางแก้ไขปัญหาสารพิษปนเปื้อนในแม่น้ำร่วมกัน
โดยกระทรวงการต่างประเทศของไทยจะเป็นหน่วยงานหลักในการประสานการหารือ เพื่อให้เกิดความคืบหน้าโดยเร็วที่สุด
ประเด็นที่ต้องดำเนินการต่อ ได้แก่ การกำหนดคณะทำงาน การจัดหาผู้เชี่ยวชาญ การประเมินความปลอดภัยในการเข้าพื้นที่ และการตรวจสอบแหล่งกำเนิดมลพิษ
เลขาธิการ สมช. ย้ำว่า เป้าหมายสำคัญคือการแก้ไขปัญหาที่ต้นเหตุ ไม่ให้ประชาชนของทั้งประเทศไทย เมียนมา และกลุ่มชาติพันธุ์ที่อาศัยอยู่ในพื้นที่ได้รับผลกระทบจากสารปนเปื้อน
เมียนมารับปากแจ้งไทยก่อนปฏิบัติการทางทหารบริเวณชายแดน
ในด้านสถานการณ์ความมั่นคง พลเอกชัยพฤกษ์กล่าวว่า ระหว่างการหารือ นายสีหศักดิ์ได้หยิบยกปัญหาการสู้รบบริเวณชายแดนไทย–เมียนมา ซึ่งส่งผลกระทบต่อประชาชนฝั่งไทยขึ้นหารือด้วย
ฝ่ายเมียนมาแจ้งว่า หากมีความจำเป็นต้องดำเนินปฏิบัติการทางทหารบริเวณชายแดน จะประสานแจ้งให้ฝ่ายไทยทราบล่วงหน้า เพื่อให้สามารถเตรียมมาตรการดูแลความปลอดภัยของประชาชนได้
นอกจากนี้ ยังรับปากว่าจะพยายามเพิ่มระยะห่างของพื้นที่ปฏิบัติการทางทหารจากแนวเขตแดนไทย เพื่อลดความเสี่ยงจากการสู้รบที่อาจส่งผลกระทบข้ามพรมแดน
อย่างไรก็ตาม ข้อตกลงดังกล่าวเป็นคำมั่นจากการหารือระหว่างสองฝ่าย ยังต้องติดตามผลการปฏิบัติจริงและการประสานงานระหว่างหน่วยงานทหารตามแนวชายแดนต่อไป
สมช. ประเมินหลังหมดฤดูฝน การสู้รบอาจรุนแรงขึ้น
เมื่อถูกถามถึงแนวโน้มสถานการณ์สู้รบบริเวณชายแดนไทย–เมียนมา พลเอกชัยพฤกษ์ระบุว่า ตามลักษณะสถานการณ์ที่ผ่านมา เมื่อสิ้นสุดฤดูฝน การปฏิบัติการทางทหารในเมียนมามักมีความเข้มข้นมากขึ้น
อย่างไรก็ตาม สถานการณ์ในระยะต่อไปยังขึ้นอยู่กับความคืบหน้าของกระบวนการเจรจาระหว่างฝ่ายต่าง ๆ ในเมียนมา
เลขาธิการ สมช. มองว่า หากมีการเริ่มต้นพูดคุยกันอย่างจริงจัง ทุกฝ่ายจำเป็นต้องลดการปฏิบัติการทางทหาร เพื่อสร้างบรรยากาศที่เอื้อต่อการเจรจา
โดยเห็นว่าหากเมียนมาลดความเข้มข้นของปฏิบัติการทางทหารลงได้ ก็อาจช่วยให้สถานการณ์บริเวณแนวชายแดนผ่อนคลายลงตามไปด้วย
ทั้งนี้ การประเมินดังกล่าวเป็นความเห็นของเลขาธิการ สมช. ไม่ใช่การยืนยันว่าการสู้รบจะยุติลงหรือมีข้อตกลงหยุดยิงเกิดขึ้นแล้ว
หวังการเจรจาช่วยลดความรุนแรงและผลกระทบต่อประชาชน
พลเอกชัยพฤกษ์ระบุว่า ประเด็นความมั่นคงชายแดนเชื่อมโยงกับแนวทางการสร้างบรรยากาศเพื่อการเจรจาระหว่างฝ่ายต่าง ๆ ในเมียนมา ซึ่งเป็นหนึ่งในหัวข้อสำคัญของการหารือระดับสูงระหว่างไทยกับเมียนมา
เลขาธิการ สมช. เห็นว่า หากทุกฝ่ายเปิดช่องทางพูดคุย ก็จำเป็นต้องมีมาตรการลดการเผชิญหน้าและลดปฏิบัติการทางทหารควบคู่กันไป เพื่อให้กระบวนการเจรจาสามารถเดินหน้าต่อได้
การลดความรุนแรงจะช่วยลดผลกระทบต่อชุมชนชายแดนทั้งสองประเทศ โดยเฉพาะประชาชนที่อาศัยอยู่ใกล้พื้นที่การปะทะ ซึ่งมีความเสี่ยงจากกระสุนหรือวัตถุระเบิดที่อาจข้ามเข้ามาในเขตไทย
อย่างไรก็ตาม การแก้ไขปัญหาความขัดแย้งภายในเมียนมายังมีความซับซ้อน และต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายฝ่าย จึงไม่อาจกำหนดระยะเวลาหรือยืนยันผลสำเร็จของการเจรจาได้ในขณะนี้
จับตาคณะทำงานไทย–เมียนมา เร่งแก้มลพิษและลดผลกระทบชายแดน
ผลการเยือนเมียนมาของคณะผู้แทนไทยครั้งนี้ทำให้เกิดความคืบหน้าในระดับการหารือ โดยเฉพาะการแสดงความพร้อมของเมียนมาในการร่วมแก้ไขปัญหาสารพิษข้ามพรมแดน และคำมั่นเกี่ยวกับการแจ้งเตือนก่อนปฏิบัติการทางทหารใกล้ชายแดน
อย่างไรก็ตาม ภารกิจสำคัญหลังจากนี้คือการเปลี่ยนผลการหารือให้เป็นมาตรการที่ปฏิบัติได้จริง ทั้งการจัดตั้งคณะทำงาน การเข้าตรวจสอบแหล่งกำเนิดสารปนเปื้อน การประสานผู้เชี่ยวชาญ และการกำหนดมาตรการป้องกันผลกระทบต่อประชาชน
พลเอกชัยพฤกษ์ยืนยันว่า ฝ่ายไทยพร้อมให้ความร่วมมือและเร่งแก้ไขปัญหา โดยเฉพาะกรณีมลพิษในแม่น้ำซึ่งส่งผลต่อสุขภาพและการดำรงชีวิตของประชาชนในพื้นที่ภาคเหนือ
ส่วนรายละเอียดอย่างเป็นทางการของการหารือทั้ง 4 ประเด็น จะต้องติดตามการแถลงของนายสีหศักดิ์ รวมถึงความคืบหน้าจากกระทรวงการต่างประเทศและหน่วยงานความมั่นคงที่เกี่ยวข้องต่อไป
