1. “ไวต่อเสียง” มีหลายลักษณะ ไม่ได้หมายถึงภาวะเดียวกัน

ควรสังเกตว่าตนเองมีปฏิกิริยาต่อเสียงในรูปแบบใด เพราะอาการแต่ละแบบอาจแตกต่างกัน

  • Hyperacusis หรือภาวะทนต่อเสียงลดลง
    เสียงทั่วไปในชีวิตประจำวันรู้สึกดังกว่าที่ควร ไม่สบายหู หรือเจ็บหู แม้ระดับเสียงนั้นไม่ได้ดังมากสำหรับคนอื่น อาจเกิดกับหูข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง และเกิดขึ้นทันทีหรือค่อย ๆ เป็นมากขึ้น

  • Misophonia หรือการตอบสนองรุนแรงต่อเสียงเฉพาะ
    เสียงบางชนิดกระตุ้นความโกรธ รังเกียจ เครียด หรืออยากหนี เช่น เสียงเคี้ยว เสียงหายใจ เสียงคลิกปากกา หรือเสียงเคาะซ้ำ ๆ ความรุนแรงไม่ได้ขึ้นอยู่กับความดังของเสียงเสมอไป

  • Phonophobia หรือความกลัวเสียง
    ผู้มีอาการอาจวิตกกังวลหรือหวาดกลัวว่าจะต้องได้ยินเสียงบางชนิด จนหลีกเลี่ยงสถานที่หรือกิจกรรมต่าง ๆ

  • Recruitment
    พบในผู้ที่มีการสูญเสียการได้ยินบางประเภท โดยอาจได้ยินเสียงเบาไม่ชัด แต่เมื่อเพิ่มระดับเสียงเพียงเล็กน้อยกลับรู้สึกดังเกินไปอย่างรวดเร็ว

NHS ระบุว่า Hyperacusis คือภาวะที่เสียงในชีวิตประจำวันรู้สึกดังกว่าที่ควรและบางครั้งทำให้เจ็บ ส่วน Misophonia มักเกี่ยวข้องกับอารมณ์โกรธหรือรังเกียจต่อเสียงเฉพาะ และ Phonophobia เกี่ยวข้องกับความกลัวหรือวิตกกังวลต่อเสียง NHS

2. ความเครียดและความเหนื่อยล้าอาจทำให้อาการเด่นขึ้น

หลายคนสังเกตว่าตนเองทนเสียงได้น้อยลงในวันที่นอนไม่พอ เครียด ปวดศีรษะ หรือมีภาระทางอารมณ์ เนื่องจากสมองและร่างกายอยู่ในภาวะตื่นตัวสูง จึงตอบสนองต่อสิ่งกระตุ้นรอบตัวมากขึ้น

หากเสียงที่เคยทนได้เริ่มสร้างความหงุดหงิด ลองจดบันทึกว่าอาการเกิดขึ้นเมื่อใด เช่น

  • นอนหลับไม่เพียงพอ
  • ทำงานต่อเนื่องเป็นเวลานาน
  • อยู่ในสถานที่มีเสียงหลายแหล่งพร้อมกัน
  • มีความเครียดหรือวิตกกังวล
  • มีอาการไมเกรนหรือปวดศีรษะ
  • เพิ่งสัมผัสเสียงดัง เช่น คอนเสิร์ต งานก่อสร้าง หรือเสียงประทัด

การบันทึกชนิดของเสียง ระดับความรุนแรง ระยะเวลา และอาการร่วม จะช่วยให้แพทย์หรือนักแก้ไขการได้ยินประเมินได้ละเอียดขึ้น

3. ภาวะไวต่อเสียงอาจเกิดร่วมกับปัญหาสุขภาพอื่น

สาเหตุของ Hyperacusis อาจไม่ชัดเจน แต่บางรายเริ่มมีอาการหลังสัมผัสเสียงดังอย่างฉับพลัน หรือเกิดร่วมกับภาวะอื่น เช่น

  • เสียงดังในหูหรือหูอื้อ
  • ไมเกรน
  • การบาดเจ็บที่ศีรษะ
  • โรคของหูชั้นใน เช่น โรคเมเนียร์
  • การสูญเสียการได้ยินบางประเภท
  • ภาวะวิตกกังวลหรือความเครียดเรื้อรัง
  • ภาวะออทิสติกหรือความไวต่อประสาทสัมผัส
  • การติดเชื้อหรือปัญหาภายในหูบางชนิด

ภาวะไวต่อเสียงไม่ได้แปลว่าการได้ยิน “ดีเกินปกติ” เสมอไป เพราะบางคนอาจมีการสูญเสียการได้ยินร่วมด้วย จึงควรตรวจทั้งช่องหู แก้วหู และระดับการได้ยิน ไม่ควรสรุปสาเหตุด้วยตนเอง NHS

4. ไม่ควรใส่ที่อุดหูตลอดวันหรือหลีกเลี่ยงเสียงทั้งหมด

การใช้ที่อุดหูหรือที่ครอบหูเหมาะสำหรับสถานที่ซึ่งมีเสียงดังและเสี่ยงต่อการทำลายการได้ยิน เช่น งานก่อสร้าง โรงงาน คอนเสิร์ต หรือพื้นที่ใกล้เครื่องจักร

แต่การใส่อุปกรณ์ป้องกันเสียงตลอดเวลาในสถานที่ที่มีระดับเสียงปกติ อาจทำให้ระบบการได้ยินคุ้นชินกับความเงียบและไวต่อเสียงทั่วไปมากขึ้น เช่นเดียวกับการหลีกเลี่ยงเสียงทุกชนิด ซึ่งอาจทำให้การใช้ชีวิต การเรียน หรือการทำงานถูกจำกัดมากกว่าเดิม

แนวทางเบื้องต้นที่อาจช่วยได้ ได้แก่

  • พักจากสถานการณ์ที่กระตุ้นอาการเป็นช่วงสั้น ๆ
  • ฝึกหายใจช้า ๆ และคลายกล้ามเนื้อเมื่อเริ่มหงุดหงิด
  • ลดเสียงหลายแหล่งที่เปิดพร้อมกัน
  • พักผ่อนให้เพียงพอและจัดการความเครียด
  • ใช้เสียงพื้นหลังเบา ๆ ในระดับที่สบาย ไม่ฝืนฟังเสียงที่ทำให้เจ็บ
  • ใช้อุปกรณ์ป้องกันการได้ยินเฉพาะเมื่ออยู่ในพื้นที่เสียงดังจริง

NHS และสมาคมนักแก้ไขการพูด ภาษา และการได้ยินแห่งสหรัฐฯ หรือ ASHA ไม่แนะนำให้ใช้ที่อุดหูตลอดเวลาเมื่อระดับเสียงรอบตัวปลอดภัย เพราะอาจเพิ่มความไวต่อเสียงได้ NHS

5. ควรตรวจเมื่อเสียงทั่วไปเริ่มรบกวนชีวิตหรือทำให้เจ็บ

ควรปรึกษาแพทย์เฉพาะทางหู คอ จมูก หรือนักแก้ไขการได้ยิน หากมีลักษณะดังต่อไปนี้

  • เสียงทั่วไปในชีวิตประจำวันรู้สึกดังเกินไปหรือทำให้เจ็บหู
  • อาการเกิดขึ้นต่อเนื่องหรือรุนแรงขึ้น
  • เริ่มหลีกเลี่ยงการเรียน งาน การเดินทาง หรือการพบปะผู้คน
  • มีหูอื้อ เสียงดังในหู หรือรู้สึกแน่นหูร่วมด้วย
  • ได้ยินเสียงไม่เท่ากันสองข้าง
  • มีเวียนศีรษะ บ้านหมุน หรือเสียการทรงตัว
  • อาการเริ่มหลังได้รับเสียงดังมากหรือบาดเจ็บที่ศีรษะ
  • ความหงุดหงิดหรือความวิตกกังวลจากเสียงกระทบความสัมพันธ์และคุณภาพชีวิต

การประเมินอาจประกอบด้วยการซักประวัติ ตรวจหู ตรวจการได้ยิน และประเมินระดับเสียงที่เริ่มรู้สึกไม่สบาย หากพบ Hyperacusis แนวทางดูแลอาจรวมถึงการให้คำปรึกษา การบำบัดด้วยเสียงอย่างค่อยเป็นค่อยไป หรือการบำบัดความคิดและพฤติกรรม โดยต้องวางแผนให้เหมาะกับแต่ละคน NHS

อาการแบบใดควรรีบไปโรงพยาบาล?

ควรเข้ารับการตรวจอย่างเร่งด่วนหากมีอาการได้ยินลดลงอย่างฉับพลันในหูข้างเดียวหรือทั้งสองข้าง หรือการได้ยินแย่ลงอย่างรวดเร็วภายในไม่กี่วัน โดยเฉพาะเมื่อเกิดร่วมกับเสียงดังในหู บ้านหมุน ใบหน้าอ่อนแรง ปวดหู หรือมีของเหลวไหลออกจากหู เพราะการสูญเสียการได้ยินฉับพลันบางประเภทต้องได้รับการรักษาโดยเร็ว NHS

ความไวต่อเสียงไม่ใช่เรื่อง “คิดมาก” เสมอไป แต่ความหงุดหงิดจากเสียงเพียงบางครั้งก็ไม่ได้หมายความว่ามีโรค การสังเกตรูปแบบของเสียง อาการทางร่างกายและอารมณ์ รวมถึงผลกระทบต่อชีวิตประจำวัน จะช่วยตัดสินใจได้ว่าควรพักและจัดการสิ่งกระตุ้น หรือควรเข้ารับการตรวจอย่างจริงจัง