สะอึกเกิดจากอะไร?

อาการสะอึกทั่วไปมักไม่มีสาเหตุร้ายแรง สิ่งกระตุ้นที่พบบ่อย ได้แก่

  • กินอาหารเร็วหรือมากเกินไป
  • ดื่มเครื่องดื่มอัดลม
  • ดื่มแอลกอฮอล์
  • กินอาหารเผ็ดหรือร้อนจัด
  • ดื่มของเย็นทันทีหลังอาหารหรือเครื่องดื่มร้อน
  • เคี้ยวหมากฝรั่งหรือสูบบุหรี่จนกลืนลมมาก
  • หัวเราะ ไอ หรือพูดระหว่างกินอาหาร
  • ตื่นเต้น ตกใจ หรือเครียด
  • ท้องอืดหรือกระเพาะขยายตัว

การกินเร็วสัมพันธ์กับอาการสะอึกได้ เพราะอาจทำให้กลืนอาหารและอากาศเข้าไปมาก กระเพาะจึงขยายเร็วและกระตุ้นกะบังลม

สะอึกนานผิดปกติอาจเกี่ยวข้องกับอะไร?

อาการที่ยาวนานกว่า 48 ชั่วโมงพบไม่บ่อย แต่อาจเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย เช่น

  • ยาบางชนิด
  • แอลกอฮอล์
  • กรดไหลย้อนหรือการระคายเคืองทางเดินอาหาร
  • การผ่าตัด โดยเฉพาะบริเวณช่องอกหรือช่องท้อง
  • การระคายเคืองเส้นประสาทที่ควบคุมกะบังลม
  • ความผิดปกติของระบบประสาทส่วนกลาง
  • การติดเชื้อหรือโรคบริเวณทรวงอก
  • ความผิดปกติด้านการเผาผลาญ เช่น โรคไตหรือระดับเกลือแร่ผิดปกติ

ไม่ได้หมายความว่าผู้ที่สะอึกนานทุกคนจะมีโรคร้ายแรง แต่จำเป็นต้องให้แพทย์ซักประวัติ ตรวจร่างกาย และพิจารณาการตรวจเพิ่มเติมตามอาการ ไม่ควรซื้อยารักษาอาการสะอึกที่ต้องใช้ใบสั่งแพทย์มารับประทานเอง medlineplus.gov

5 วิธีรับมือเบื้องต้น

1. หยุดกินชั่วคราวและจัดท่านั่งให้สบาย

หากเริ่มสะอึกระหว่างมื้ออาหาร ควรวางช้อน หยุดพูดและหยุดกินชั่วคราว นั่งหลังตรง ผ่อนคลายเสื้อผ้าที่รัดแน่นบริเวณท้อง แล้วหายใจช้า ๆ

ไม่ควรรีบกลืนอาหารคำใหญ่เพื่อพยายามหยุดอาการ เพราะอาจสำลัก โดยเฉพาะในเด็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีปัญหาการกลืน

เมื่ออาการหยุดแล้ว ควรกลับมากินด้วยคำเล็กลง เคี้ยวให้ละเอียด และเว้นจังหวะระหว่างคำ

2. จิบน้ำเย็นช้า ๆ

ลองจิบน้ำเย็นทีละน้อยอย่างช้า ๆ โดยนั่งหรือลำตัวตั้งตรง ไม่ควรดื่มรวดเดียวปริมาณมาก เพราะอาจทำให้กลืนลม ท้องอืด หรือสำลักได้

หากมีโรคที่แพทย์จำกัดปริมาณน้ำ เช่น โรคหัวใจหรือโรคไต ควรปฏิบัติตามคำแนะนำเดิมของแพทย์ ไม่ควรเพิ่มปริมาณน้ำมากกว่าปกติเพียงเพื่อหยุดสะอึก

การจิบน้ำเย็นเป็นวิธีที่หลายคนใช้ แต่ไม่มีวิธีใดรับประกันว่าจะหยุดอาการได้ในทุกคน NHS

3. กลั้นหายใจช่วงสั้น ๆ หรือกอดเข่าเข้าหาหน้าอก

สามารถลองกลั้นหายใจเพียงช่วงสั้น ๆ แล้วกลับมาหายใจตามปกติ ห้ามฝืนจนหน้ามืด แน่นหน้าอก หรือหายใจไม่ทัน

อีกวิธีหนึ่งคือ นั่งในท่าที่ปลอดภัย ดึงเข่าเข้าหาหน้าอกและโน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อย เพื่อเพิ่มแรงกดอย่างนุ่มนวลบริเวณกะบังลม

ควรหยุดทันทีหากมีอาการเวียนศีรษะ เจ็บหน้าอก หายใจลำบาก หรือรู้สึกไม่สบาย ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีปัญหาหลังหรือข้อสะโพกไม่ควรฝืนทำท่ากอดเข่า

ไม่แนะนำให้ใช้วิธีทำให้ตกใจ บีบคอ ดึงลิ้นแรง ๆ หรือกลืนอาหารชิ้นใหญ่ เพราะอาจเกิดอันตรายได้

4. ลดสิ่งกระตุ้นและปรับพฤติกรรมการกิน

หากสะอึกซ้ำหลังอาหาร ควรทดลองปรับพฤติกรรมดังนี้

  • กินช้าลงและตักอาหารคำเล็ก
  • ไม่พูดหรือหัวเราะขณะมีอาหารในปาก
  • หลีกเลี่ยงการกินจนอิ่มแน่น
  • ลดเครื่องดื่มอัดลมและแอลกอฮอล์
  • ลดอาหารเผ็ดจัดหรือร้อนจัด หากพบว่าเป็นตัวกระตุ้น
  • หลีกเลี่ยงการสลับอาหารร้อนกับเครื่องดื่มเย็นจัดทันที
  • ลดการเคี้ยวหมากฝรั่งและสูบบุหรี่ ซึ่งทำให้กลืนอากาศมากขึ้น
  • นั่งตัวตรงหลังอาหารและไม่รีบนอนราบ

ไม่จำเป็นต้องงดอาหารหลายชนิดพร้อมกัน ควรสังเกตว่าปัจจัยใดสัมพันธ์กับอาการของตนเอง แล้วปรับเฉพาะสิ่งกระตุ้นนั้น

5. จดระยะเวลา อาการร่วม และยาที่ใช้อยู่

หากสะอึกเกิดบ่อย ควรบันทึกข้อมูลเพื่อใช้ประกอบการพบแพทย์ เช่น

  • เริ่มสะอึกเมื่อใดและนานเท่าไร
  • เกิดหลังอาหารหรือเครื่องดื่มชนิดใด
  • เกิดช่วงนอนหรือหลังรับประทานยาใด
  • มีแสบร้อนกลางอก เรอ ท้องอืด หรือคลื่นไส้หรือไม่
  • รบกวนการนอน การกิน หรือการหายใจหรือไม่
  • มีอาการทางระบบประสาทร่วมด้วยหรือไม่

ห้ามหยุดยาประจำหรือปรับยาเอง แม้สงสัยว่ายาอาจกระตุ้นอาการ ควรนำรายชื่อยา อาหารเสริม และสมุนไพรทั้งหมดไปปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร

เมื่อใดควรพบแพทย์?

ควรพบแพทย์หากมีอาการต่อไปนี้

  • สะอึกนานเกิน 48 ชั่วโมง
  • เกิดซ้ำบ่อยจนกระทบชีวิตประจำวัน
  • รบกวนการกิน ดื่ม นอน หรือพูด
  • ทำให้อ่อนเพลีย น้ำหนักลด หรือขาดน้ำ
  • เริ่มเกิดหลังใช้ยาชนิดใหม่หรือหลังการผ่าตัด
  • มีอาการแสบร้อนกลางอกหรือกลืนลำบากต่อเนื่อง

แหล่งข้อมูลทางการแพทย์แนะนำให้ตรวจเมื่อสะอึกเกิน 48 ชั่วโมง หรือรุนแรงจนรบกวนการกิน การนอน หรือการหายใจ NHS

อาการแบบใดควรไปโรงพยาบาลทันที?

ควรขอความช่วยเหลือฉุกเฉินเมื่อสะอึกร่วมกับ

  • หายใจลำบากหรือหอบเหนื่อยรุนแรง
  • เจ็บหรือแน่นหน้าอก
  • หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง หรือพูดไม่ชัด
  • สับสน หมดสติ หรือชัก
  • ปวดศีรษะรุนแรงฉับพลัน
  • ปวดท้องรุนแรง อาเจียนต่อเนื่อง หรืออาเจียนเป็นเลือด
  • เกิดหลังได้รับบาดเจ็บที่ศีรษะหรือทรวงอก

สะอึกจากการกินเร็วมักหายได้เอง แต่หากอาการนานผิดปกติหรือเกิดซ้ำมาก ไม่ควรใช้วิธีพื้นบ้านอย่างเดียว การสังเกตระยะเวลา สิ่งกระตุ้น และอาการร่วม จะช่วยให้แพทย์ประเมินสาเหตุและวางแผนรักษาได้ตรงจุด