เสียงคลิกเกิดจากอะไร?
ข้อต่อขากรรไกรอยู่บริเวณหน้าหูทั้งสองข้าง ทำหน้าที่เชื่อมกระดูกขากรรไกรล่างกับกะโหลกศีรษะ ภายในข้อต่อมีหมอนรองช่วยให้ขากรรไกรเคลื่อนไหวได้อย่างราบรื่น
เมื่อหมอนรองข้อต่อเคลื่อนจากตำแหน่งเดิมเล็กน้อย แล้วกลับเข้าที่ระหว่างการอ้าหรือหุบปาก อาจเกิดเสียงคลิกขึ้นได้ นอกจากนี้ อาการยังอาจสัมพันธ์กับ
- การกัดฟันหรือขบฟันโดยไม่รู้ตัว
- ความเครียดที่ทำให้กล้ามเนื้อกรามเกร็ง
- การเคี้ยวหมากฝรั่งหรืออาหารเหนียวเป็นเวลานาน
- การกัดของแข็ง เช่น น้ำแข็ง กระดูก หรือเมล็ดแข็ง
- การอ้าปากกว้างขณะหาว ร้องเพลง หรือทำฟัน
- การบาดเจ็บบริเวณใบหน้าหรือขากรรไกร
- ข้ออักเสบหรือความเสื่อมของข้อต่อ
- ท่าทางศีรษะและคอที่ไม่เหมาะสมเป็นเวลานาน
การเคี้ยวของแข็งอาจกระตุ้นให้ปวดหรือทำให้อาการเดิมชัดขึ้น แต่ไม่ใช่สาเหตุเดียว และเสียงคลิกเพียงอย่างเดียวไม่สามารถใช้วินิจฉัยโรคข้อต่อขากรรไกรได้
สถาบันวิจัยทันตกรรมและกะโหลกศีรษะแห่งชาติของสหรัฐฯ ระบุว่า เสียงคลิกหรือเสียงดังในข้อต่อที่ไม่มีอาการปวดพบได้บ่อย และโดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องรักษา NIDCR
5 วิธีลดการใช้งานขากรรไกรหนักเกินไป
1. พักอาหารแข็ง เหนียว และชิ้นใหญ่ชั่วคราว
ช่วงที่กรามปวดหรือล้า ควรเลือกอาหารที่เคี้ยวง่าย เช่น ข้าวต้ม ไข่ตุ๋น ปลา เต้าหู้ ซุป หรือผักต้ม และหั่นอาหารเป็นชิ้นเล็กเพื่อลดการอ้าปากกว้าง
ควรหลีกเลี่ยงชั่วคราว ได้แก่
- เนื้อเหนียวหรือหมึกแห้ง
- ถั่วและเมล็ดแข็ง
- ขนมกรุบกรอบที่ต้องออกแรงกัด
- ขนมเหนียว หมากฝรั่ง และลูกอมเคี้ยว
- การกัดแอปเปิลหรือแซนด์วิชชิ้นใหญ่ทั้งคำ
- การเคี้ยวน้ำแข็งหรือกัดกระดูก
ไม่จำเป็นต้องรับประทานอาหารอ่อนตลอดไป เมื่ออาการดีขึ้นควรค่อย ๆ กลับไปรับประทานอาหารตามปกติ เพื่อไม่ให้กล้ามเนื้อบดเคี้ยวอ่อนแรงและไม่จำกัดอาหารโดยไม่จำเป็น NIDCR
2. หยุดพฤติกรรมที่ใช้กรามซ้ำโดยไม่จำเป็น
กิจกรรมเล็ก ๆ ที่ทำต่อเนื่องอาจเพิ่มภาระให้กล้ามเนื้อและข้อต่อ เช่น
- เคี้ยวหมากฝรั่งเป็นเวลานาน
- กัดเล็บ หนังรอบเล็บ หรือริมฝีปาก
- คาบหรือกัดปากกา
- ใช้ฟันฉีกถุงหรือเปิดบรรจุภัณฑ์
- กัดฟันแน่นขณะทำงานหรือขับรถ
- เคี้ยวอาหารด้วยข้างเดียวเป็นประจำ
ลองสังเกตตัวเองระหว่างวัน โดยเฉพาะเวลาจดจ่อกับงานหรือรู้สึกเครียด หากพบว่ากำลังขบฟัน ให้คลายกรามทันที
3. จัดท่าพักขากรรไกรให้ถูกต้อง
ในภาวะพัก ฟันบนและฟันล่างไม่ควรสัมผัสกันตลอดเวลา ควรวางริมฝีปากแตะกันเบา ๆ ปล่อยฟันแยกจากกันเล็กน้อย และไม่เกร็งกล้ามเนื้อกราม
อาจตั้งข้อความเตือนบนโทรศัพท์หรือคอมพิวเตอร์ว่า “คลายกราม” เพื่อช่วยตรวจท่าทางเป็นระยะ การขบฟันต่อเนื่องแม้ไม่ได้เคี้ยวอาหาร สามารถทำให้กล้ามเนื้อกรามล้า ปวดขมับ และปวดศีรษะได้
หากตื่นมาพร้อมอาการปวดกราม ฟันสึก หรือมีคนสังเกตว่าในเวลานอนมีเสียงกัดฟัน ควรปรึกษาทันตแพทย์ ไม่ควรซื้อเฝือกสบฟันสำเร็จรูปมาใช้เป็นเวลานานโดยไม่ได้ประเมินการสบฟันก่อน
4. จำกัดการอ้าปากกว้างเกินไป
เมื่อหาว ไอ จาม หรือหัวเราะกว้าง สามารถใช้มือประคองใต้คางเบา ๆ เพื่อควบคุมไม่ให้อ้าปากกว้างเกินไป หลีกเลี่ยงการทดสอบเสียงคลิกด้วยการอ้า–หุบปากซ้ำ ๆ เพราะยิ่งเพิ่มการใช้งานข้อต่อ
ควรระวังเป็นพิเศษระหว่าง
- หาวเต็มที่
- ร้องเพลงเสียงดังเป็นเวลานาน
- กัดอาหารชิ้นใหญ่
- ทำหัตถการทางทันตกรรมที่ต้องอ้าปากนาน
หากจำเป็นต้องทำฟัน ควรแจ้งทันตแพทย์ล่วงหน้าว่ามีอาการปวดหรือขากรรไกรติด เพื่อวางแผนพักกรามระหว่างการรักษา
5. ประคบและผ่อนคลายกล้ามเนื้ออย่างเหมาะสม
หากมีอาการเมื่อยหรือตึง สามารถประคบอุ่นบริเวณแก้มและหน้าหูประมาณ 10–15 นาที โดยห่อถุงประคบด้วยผ้าเพื่อป้องกันผิวไหม้ บางคนอาจรู้สึกดีขึ้นจากการประคบเย็นในช่วงสั้น ๆ โดยเฉพาะหลังใช้งานกรามหนัก
การนวดกล้ามเนื้อบริเวณแก้มและขมับอย่างเบามือ รวมถึงการพักผ่อน ฝึกหายใจช้า ๆ และปรับท่านั่งให้ศีรษะตั้งตรง ไหล่ผ่อนคลาย อาจช่วยลดการเกร็งจากความเครียดได้
ไม่ควรดัด ดึง หรือออกกำลังขากรรไกรอย่างรุนแรงด้วยตนเอง หากต้องฝึกบริหารกราม ควรให้ทันตแพทย์ นักกายภาพบำบัด หรือผู้เชี่ยวชาญแนะนำท่าที่เหมาะกับสาเหตุของแต่ละคน nhs.uk
สัญญาณแบบใดอาจเป็นความผิดปกติของข้อต่อขากรรไกร?
ควรสังเกตหากเสียงคลิกร่วมกับอาการต่อไปนี้
- ปวดบริเวณกราม หน้าหู แก้ม หรือขมับ
- ปวดมากขึ้นขณะเคี้ยวหรือหาว
- อ้าปากได้ไม่เต็มที่หรือกรามเบี้ยวขณะอ้า
- ขากรรไกรติดค้าง อ้าไม่ได้ หรือหุบไม่ได้
- มีเสียงเสียดสีหรือเสียงกรอบแกรบพร้อมอาการปวด
- ปวดศีรษะหรือปวดคอบ่อย
- การสบฟันเปลี่ยนไปอย่างชัดเจน
- อาการรบกวนการกิน การนอน หรือการใช้ชีวิต
อาการเหล่านี้อาจสัมพันธ์กับ TMD แต่ยังมีภาวะอื่นที่ทำให้ปวดใบหน้าหรือกรามได้ จึงต้องตรวจร่างกายและประวัติอาการก่อนวินิจฉัย NIDCR
ควรพบทันตแพทย์หรือแพทย์เมื่อใด?
ควรเข้ารับการตรวจหากมีอาการปวดต่อเนื่อง อ้าปากได้น้อย เสียงคลิกเกิดพร้อมความเจ็บ หรือดูแลเบื้องต้นแล้วไม่ดีขึ้นภายในประมาณ 2–4 สัปดาห์
ควรพบแพทย์โดยเร็วเมื่อ
- ขากรรไกรติดล็อกหรืออ้าปากไม่ได้
- ไม่สามารถรับประทานอาหารหรือดื่มน้ำได้
- อาการเกิดหลังถูกกระแทกหรือเกิดอุบัติเหตุ
- มีใบหน้าบวม ไข้ ปวดฟัน หรือสงสัยการติดเชื้อ
- มีอาการปวดรุนแรงขึ้นอย่างรวดเร็ว
- ปวดศีรษะรุนแรงร่วมกับการมองเห็นผิดปกติ
การรักษาส่วนใหญ่มักเริ่มจากวิธีที่ไม่ทำให้เกิดการเปลี่ยนแปลงถาวร เช่น ปรับพฤติกรรม อาหารอ่อนชั่วคราว ประคบ และกายภาพบำบัด ไม่ควรรีบกรอฟัน จัดฟัน เปลี่ยนการสบฟัน หรือทำหัตถการที่เปลี่ยนโครงสร้างขากรรไกรถาวรโดยยังไม่ได้รับการวินิจฉัยอย่างชัดเจน NIDCR
เสียงกรามคลิกโดยไม่มีอาการเจ็บอาจไม่ใช่เรื่องอันตราย แต่หากเริ่มปวด อ้าปากลำบาก หรือติดล็อก ไม่ควรฝืนอ้าหรือทดสอบเสียงซ้ำ ควรพักการใช้งานและพบผู้เชี่ยวชาญเพื่อประเมินสาเหตุอย่างเหมาะสม
