1. ช่วงนี้นอนน้อย เหนื่อยล้า หรือเครียดกว่าปกติหรือไม่?
การพักผ่อนไม่เพียงพอ ความเหนื่อยล้า ความเครียด และความวิตกกังวล เป็นปัจจัยกระตุ้นตากระตุกที่พบได้บ่อย เมื่อร่างกายอยู่ในภาวะตื่นตัวต่อเนื่อง กล้ามเนื้อรอบดวงตาอาจไวต่อการกระตุ้นมากขึ้น
ควรลองสังเกตว่าอาการเริ่มขึ้นในช่วงที่
- นอนดึกหรือนอนไม่ครบ
- ทำงานต่อเนื่องโดยไม่ได้พัก
- มีความกังวลหรือแรงกดดันสะสม
- ใช้สายตาหนักในช่วงกลางคืน
- ตารางนอนเปลี่ยนไปจากเดิม
หากอาการไม่รุนแรง ลองจัดเวลานอนให้สม่ำเสมอ ลดกิจกรรมหน้าจอก่อนนอน และหาเวลาพักระหว่างวัน อาการอาจค่อย ๆ ลดลงเมื่อร่างกายฟื้นตัว American Academy of Ophthalmology ระบุว่าความเหนื่อยล้าและความเครียดเป็นสาเหตุที่พบได้บ่อยของอาการเปลือกตากระตุก American Academy of Ophthalmology
2. ดื่มกาแฟ ชา เครื่องดื่มชูกำลัง หรือแอลกอฮอล์มากขึ้นหรือไม่?
คาเฟอีนเป็นสารกระตุ้นระบบประสาท การได้รับมากเกินไปอาจทำให้ใจสั่น นอนหลับยาก กระสับกระส่าย และกระตุ้นให้เปลือกตากระตุกในบางคน ปริมาณที่ทำให้เกิดอาการแตกต่างกันตามความไวของแต่ละบุคคล
แหล่งคาเฟอีนไม่ได้มีเฉพาะกาแฟ แต่ยังพบใน
- ชาและชานม
- เครื่องดื่มชูกำลัง
- น้ำอัดลมบางชนิด
- โกโก้และช็อกโกแลต
- ผลิตภัณฑ์เสริมอาหารบางประเภท
- ยาบางชนิดที่มีคาเฟอีนเป็นส่วนประกอบ
หากดื่มหลายชนิดในวันเดียว ควรนับปริมาณรวมทั้งหมด ลองลดทีละน้อยและหลีกเลี่ยงช่วงบ่ายหรือเย็น เพื่อไม่ให้กระทบการนอน ส่วนการดื่มแอลกอฮอล์และการใช้ผลิตภัณฑ์นิโคตินก็อาจสัมพันธ์กับอาการกระตุกในบางคนเช่นกัน NHS
ไม่จำเป็นต้องงดกาแฟทันทีทุกคน เพราะการหยุดคาเฟอีนอย่างฉับพลันอาจทำให้ปวดศีรษะหรืออ่อนเพลีย ควรค่อย ๆ ลดและสังเกตว่าอาการเปลี่ยนแปลงหรือไม่
3. ใช้จอนาน ตาแห้ง หรือระคายเคืองตาร่วมด้วยหรือไม่?
การจ้องหน้าจอต่อเนื่องอาจทำให้กะพริบตาน้อยลง ส่งผลให้น้ำตาระเหยเร็วและเกิดอาการตาแห้ง แสบตา ระคายเคือง หรือรู้สึกเหมือนมีทรายอยู่ในตา ภาวะตาแห้งและการระคายเคืองบริเวณผิวตาอาจกระตุ้นให้เปลือกตากระตุกได้
วิธีลดภาระดวงตาเบื้องต้น ได้แก่
- พักสายตาจากจอเป็นระยะ
- กะพริบตาให้ครบและบ่อยขึ้น
- ปรับหน้าจอให้อยู่ต่ำกว่าระดับสายตาเล็กน้อย
- ลดแสงสะท้อนและปรับตัวอักษรให้อ่านง่าย
- หลีกเลี่ยงลมจากเครื่องปรับอากาศหรือพัดลมเป่าเข้าตา
- ไม่ขยี้ตาเมื่อมีอาการคันหรือระคายเคือง
- หากต้องการใช้น้ำตาเทียม ควรสอบถามเภสัชกรหรือจักษุแพทย์ให้เหมาะกับอาการ
หากมีตาแดง ปวดตา แพ้แสงมาก มีขี้ตาผิดปกติ หรือการมองเห็นเปลี่ยนไป ไม่ควรสรุปว่าเกิดจากพักผ่อนน้อยเพียงอย่างเดียว ควรตรวจหาการอักเสบ การติดเชื้อ หรือความผิดปกติของผิวตา
4. เริ่มใช้ยาหรือปรับขนาดยาก่อนเกิดอาการหรือไม่?
ยาบางชนิดอาจมีอาการกล้ามเนื้อกระตุกเป็นผลข้างเคียง โดยเฉพาะเมื่อเพิ่งเริ่มยา เปลี่ยนชนิดยา หรือปรับขนาดยา จึงควรตรวจฉลากและเอกสารกำกับยา รวมถึงแจ้งแพทย์หรือเภสัชกรเกี่ยวกับยาและผลิตภัณฑ์เสริมอาหารทุกชนิดที่ใช้อยู่
สิ่งสำคัญคือไม่ควรหยุดยาที่แพทย์สั่งด้วยตนเอง แม้สงสัยว่ายาอาจเกี่ยวข้อง เพราะการหยุดยาบางชนิดทันทีอาจส่งผลเสียต่อสุขภาพ ควรปรึกษาผู้สั่งยาก่อนทุกครั้ง NHS แนะนำให้ผู้ที่สงสัยว่าอาการกระตุกเกิดจากยา ติดต่อบุคลากรทางการแพทย์เพื่อประเมิน แทนการหยุดยาเอง NHS
ส่วนความเชื่อว่าตากระตุกแปลว่าขาดแมกนีเซียมหรือวิตามินเสมอไปนั้น ยังไม่ควรใช้เป็นข้อสรุปจากอาการเพียงอย่างเดียว การซื้อวิตามินหรือแร่ธาตุขนาดสูงมารับประทานเองอาจไม่แก้สาเหตุและอาจมีผลข้างเคียงได้
5. กระตุกแบบใด และมีอาการอื่นร่วมด้วยหรือไม่?
อาการตากระตุกทั่วไปมักเป็นการสั่นเบา ๆ เฉพาะเปลือกตา ไม่ทำให้ตาปิดสนิท และไม่มีอาการอ่อนแรงหรือชาที่ใบหน้า แต่ลักษณะต่อไปนี้ควรได้รับการตรวจ
- เปลือกตาปิดลงทั้งหมดทุกครั้งที่กระตุก
- กระตุกทั้งสองตาบ่อยและควบคุมไม่ได้
- อาการลามจากรอบดวงตาไปแก้ม มุมปาก หรือใบหน้าข้างเดียว
- เปลือกตาตก ลืมตายาก หรือมองเห็นผิดปกติ
- มีอาการอ่อนแรง ชา แข็งเกร็ง หรือเดินผิดปกติร่วมด้วย
- ตาแดง บวม ปวด หรือมีขี้ตาผิดปกติ
- อาการรบกวนการอ่านหนังสือ การทำงาน หรือการขับรถ
ภาวะเปลือกตาเกร็ง หรือ Blepharospasm อาจทำให้กะพริบตาถี่และเปลือกตาปิดโดยควบคุมไม่ได้ ส่วน Hemifacial Spasm มักกระทบกล้ามเนื้อใบหน้าข้างเดียวและอาจเริ่มจากบริเวณรอบดวงตา ทั้งสองภาวะแตกต่างจากอาการตากระตุกเล็กน้อยที่พบทั่วไปและควรได้รับการวินิจฉัยจากแพทย์ National Eye Institute
วิธีดูแลเบื้องต้น
หากมีเพียงเปลือกตากระตุกเบา ๆ และไม่มีสัญญาณอันตราย สามารถเริ่มดูแลตัวเองได้ดังนี้
- นอนหลับให้เพียงพอและรักษาเวลานอนให้สม่ำเสมอ
- ลดกาแฟ ชา เครื่องดื่มชูกำลัง และแอลกอฮอล์
- พักสายตาระหว่างใช้คอมพิวเตอร์หรือโทรศัพท์
- ลดความเครียดด้วยการหายใจช้า ๆ เดิน หรือยืดกล้ามเนื้อ
- หลีกเลี่ยงการขยี้ตาและดูแลภาวะตาแห้งอย่างเหมาะสม
- จดบันทึกช่วงเวลาที่กระตุก เครื่องดื่มที่ดื่ม และชั่วโมงการนอน
- ตรวจรายการยา แต่ไม่หยุดยาเองโดยไม่ได้รับคำแนะนำ
ควรพบแพทย์เมื่อใด?
ควรนัดพบจักษุแพทย์หรือแพทย์ทั่วไป หากอาการไม่ลดลงภายในประมาณ 2 สัปดาห์ เกิดบ่อยขึ้น หรือรบกวนชีวิตประจำวัน โดยเฉพาะเมื่อมีอาการกระตุกมากกว่าหนึ่งตำแหน่ง กล้ามเนื้ออ่อนแรงหรือแข็งเกร็ง เปลือกตาปิดสนิท หรืออาการลามไปยังใบหน้า NHS
หากเกิดหน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง พูดไม่ชัด มองเห็นผิดปกติอย่างฉับพลัน เดินเซ หรือปวดศีรษะรุนแรง ควรโทรแจ้งสายด่วนการแพทย์ฉุกเฉิน 1669 ทันที เพราะไม่ใช่ลักษณะของตากระตุกธรรมดา
อาการตากระตุกหลายวันติดต่อกันส่วนใหญ่มักเกี่ยวข้องกับการพักผ่อนน้อย ความเครียด คาเฟอีน หรือการระคายเคืองตา แต่ไม่ควรดูเฉพาะจำนวนวันที่เป็น ต้องพิจารณาความรุนแรง ลักษณะการกระตุก และอาการร่วมด้วย หากรูปแบบเปลี่ยนไปหรือเริ่มกระทบการมองเห็น ควรเข้ารับการตรวจแทนการรอดูอาการต่อไป
