อาการนี้เรียกว่า Hypnic Jerk หรือ Sleep Start เป็นการหดตัวของกล้ามเนื้อแบบฉับพลันและควบคุมไม่ได้ มักเกิดในช่วงเปลี่ยนผ่านจากการตื่นเข้าสู่ระยะหลับ โดยอาจกระตุกทั้งตัวหรือเกิดเฉพาะแขนและขา ส่วนใหญ่เป็นปรากฏการณ์ตามธรรมชาติและไม่อันตราย บทความทบทวนทางเวชศาสตร์การนอน
Hypnic Jerk มีอาการอย่างไร?
นอกจากร่างกายกระตุกแล้ว บางคนอาจมีอาการร่วม เช่น
- รู้สึกเหมือนกำลังตกจากที่สูง
- รู้สึกคล้ายเหยียบพลาดหรือเสียการทรงตัว
- สะดุ้งตื่นขึ้นมาทันที
- เห็นภาพคล้ายความฝันสั้น ๆ
- หัวใจเต้นเร็วหรือหายใจเร็วชั่วคราว
- ได้ยินเสียงหรือเห็นแสงแวบในช่วงเคลิ้มหลับ
อาการมักเกิดเพียงเสี้ยววินาที ก่อนที่จะหลับสนิท และอาจเกิดครั้งเดียวหรือหลายครั้งในคืนเดียวกัน
เกิดจากอะไร?
สาเหตุที่แน่ชัดยังไม่เป็นที่ทราบทั้งหมด จึงไม่ควรสรุปว่าเกิดจาก “สมองเข้าใจผิดว่าร่างกายกำลังตก” อย่างแน่นอน เพราะเป็นเพียงหนึ่งในสมมติฐานทางวิทยาศาสตร์
อย่างไรก็ตาม อาการอาจเกิดบ่อยขึ้นเมื่อมีปัจจัยเหล่านี้
1. พักผ่อนไม่เพียงพอ
การอดนอน นอนดึก หรือนอนผิดเวลา อาจทำให้ระบบประสาทเหนื่อยล้าและเพิ่มโอกาสเกิดการกระตุกช่วงเริ่มหลับ
2. ความเครียดและความวิตกกังวล
เมื่อสมองยังตื่นตัวหรือคิดเรื่องต่าง ๆ ก่อนนอน ร่างกายอาจผ่อนคลายได้ยาก ทำให้สะดุ้งระหว่างเข้าสู่การนอนได้ง่ายขึ้น
3. ได้รับคาเฟอีนหรือนิโคตินมากเกินไป
กาแฟ ชา เครื่องดื่มชูกำลัง และนิโคตินมีฤทธิ์กระตุ้นระบบประสาท โดยเฉพาะเมื่อได้รับในช่วงบ่าย เย็น หรือใกล้เวลานอน
4. ออกกำลังกายหนักช่วงดึก
การออกกำลังกายเป็นประโยชน์ต่อสุขภาพและการนอน แต่การออกแรงหนักใกล้เวลาเข้านอนอาจทำให้ร่างกายยังตื่นตัวในบางคน
5. ยาบางชนิด
ยาบางกลุ่มอาจสัมพันธ์กับอาการกระตุกขณะหลับได้ หากเริ่มมีอาการหลังใช้ยาหรือปรับขนาดยา ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร และไม่ควรหยุดยาเอง งานวิจัยยังรายงานความเป็นไปได้ของความสัมพันธ์ระหว่างยาต้านซึมเศร้าบางชนิดกับ Hypnic Jerk งานวิจัยในฐานข้อมูล NCBI
อันตรายหรือไม่?
หากเกิดขึ้นเป็นครั้งคราว เฉพาะช่วงกำลังเคลิ้มหลับ และไม่มีอาการผิดปกติอื่นร่วมด้วย โดยทั่วไปไม่อันตรายและไม่จำเป็นต้องรักษา
อย่างไรก็ตาม หากเกิดซ้ำบ่อยจนกลัวการนอน หลับยาก หรือตื่นมาอ่อนเพลีย ควรหาสาเหตุเพิ่มเติม เพราะอาจส่งผลกระทบต่อคุณภาพการนอนและชีวิตประจำวัน
5 วิธีช่วยลดอาการสะดุ้งก่อนหลับ
- นอนและตื่นให้เป็นเวลา แม้ในวันหยุด
- นอนให้เพียงพอ ไม่ปล่อยให้ร่างกายเหนื่อยล้าสะสม
- ลดคาเฟอีนช่วงบ่ายและเย็น รวมถึงเครื่องดื่มชูกำลัง
- ผ่อนคลายก่อนนอน เช่น ฝึกหายใจ อ่านหนังสือ หรือฟังเพลงเบา ๆ
- หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายหนักใกล้เวลานอน หากสังเกตว่ากระตุ้นให้เกิดอาการ
เมื่อใดควรพบแพทย์?
ควรปรึกษาแพทย์หากมีอาการต่อไปนี้
- กระตุกบ่อยหรือรุนแรงจนรบกวนการนอน
- เกิดขึ้นขณะตื่นหรือเกิดตลอดทั้งคืน ไม่ใช่เฉพาะช่วงเคลิ้มหลับ
- หมดสติ สับสน กัดลิ้น หรือควบคุมปัสสาวะไม่ได้
- มีอาการเกร็ง กระตุกเป็นจังหวะ หรือบาดเจ็บ
- ง่วงผิดปกติในเวลากลางวัน
- เริ่มมีอาการหลังใช้ยาชนิดใหม่หรือปรับขนาดยา
อาการเหล่านี้ไม่ได้แปลว่าเป็นโรคร้ายแรงเสมอไป แต่แพทย์อาจต้องแยกจากภาวะอื่น เช่น อาการชักหรือความผิดปกติของการเคลื่อนไหวระหว่างหลับ
สรุป
อาการสะดุ้งเหมือนตกจากที่สูงขณะกำลังหลับ ส่วนใหญ่มักเป็น Hypnic Jerk ซึ่งพบได้ตามธรรมชาติและไม่อันตราย แต่การนอนน้อย ความเครียด คาเฟอีน และการออกกำลังกายหนักใกล้เวลานอน อาจทำให้อาการเกิดบ่อยขึ้น
สิ่งสำคัญคือดูว่าอาการเกิดเฉพาะช่วงเคลิ้มหลับหรือไม่ และรบกวนคุณภาพชีวิตมากเพียงใด หากเกิดรุนแรง มีอาการผิดปกติร่วม หรือไม่แน่ใจ ควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินอย่างเหมาะสม
