วันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 ที่รัฐสภา นายนิกร จำนง สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรแบบบัญชีรายชื่อ พรรคภูมิใจไทย แถลงชี้แจงการถอนร่างข้อบังคับการประชุมสภาผู้แทนราษฎรฉบับเดิม และยื่นร่างฉบับปรับปรุงใหม่เข้าสู่ระเบียบวาระการประชุมแล้วเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายนที่ผ่านมา โดยตัดหมวดบัญญัติที่เกี่ยวข้องกับวิธีปฏิบัติและกลไกการทำงานของคณะกรรมาธิการออกทั้งหมด เพื่อลดความขัดแย้งทางการเมือง หลังเกิดข้อกังวลว่าบทบัญญัติดังกล่าวอาจกระทบต่อบทบาทการตรวจสอบของฝ่ายค้าน

นายนิกรระบุว่า ร่างข้อบังคับฉบับใหม่ลดจำนวนหลักการจากเดิม 15 เหลือ 9 หลักการ โดยยังคงข้อเสนอเกี่ยวกับการยกระดับประสิทธิภาพการทำงานของสภา การปรับปรุงระบบกระทู้ถาม และกระบวนการพิจารณากฎหมาย พร้อมยืนยันว่าเป็นการรวบรวมข้อเสนอจากทั้งพรรคร่วมรัฐบาล ฝ่ายค้าน และข้าราชการประจำของรัฐสภา เพื่อพัฒนากติกาการทำงานร่วมกัน

“นิกร” แจงเหตุถอนร่างเดิม หวังลดความระแวงเรื่องอำนาจกรรมาธิการ

นายนิกรกล่าวว่า สาเหตุสำคัญของการถอนร่างข้อบังคับฉบับเดิมเกิดจากบทบัญญัติบางส่วนที่เกี่ยวข้องกับวิธีปฏิบัติและกลไกการทำงานภายในคณะกรรมาธิการ ซึ่งมีการตีความแตกต่างกันระหว่างฝ่ายการเมือง

โดยเฉพาะข้อกังวลว่าการปรับเปลี่ยนหลักเกณฑ์บางประการอาจส่งผลกระทบต่อบทบาทและอำนาจในการตรวจสอบฝ่ายบริหารของสมาชิกฝ่ายค้าน

ภายหลังมีการหารือระหว่างคณะกรรมการประสานงานพรรคร่วมรัฐบาล หรือวิปรัฐบาล กับวิปฝ่ายค้าน นายนิกรจึงตัดสินใจถอนข้อเสนอในส่วนที่ยังเป็นประเด็นขัดแย้งออก เพื่อไม่ให้กลายเป็นอุปสรรคต่อการปรับปรุงกติกาการประชุมสภาในภาพรวม

ข้อเสนอที่ถูกตัดออกครอบคลุมประเด็นเกี่ยวกับการเลือกประธานคณะกรรมาธิการ วิธีดำเนินการเมื่อการเลือกประธานกรรมาธิการวิสามัญมีคะแนนเท่ากัน รวมถึงข้อกำหนดเกี่ยวกับอำนาจเรียกบุคคลหรือเอกสารของคณะกรรมาธิการ

สำหรับประเด็นที่ยังไม่มีข้อยุติ จะยังใช้แนวปฏิบัติเดิมและการหารือร่วมกันระหว่างฝ่ายที่เกี่ยวข้อง

ร่างใหม่เหลือ 9 หลักการ เน้นปรับโครงสร้างและประสิทธิภาพสภา

นายนิกรเปิดเผยว่า การปรับปรุงร่างข้อบังคับครั้งนี้ยังคงยึดหลักการสำคัญในการพัฒนาการทำงานของฝ่ายนิติบัญญัติ โดยเฉพาะการแก้ไขข้อจำกัดของข้อบังคับการประชุมสภาผู้แทนราษฎรที่ใช้มาอย่างต่อเนื่อง

ร่างฉบับใหม่มุ่งเน้นการใช้เวลาในการประชุมให้เกิดประโยชน์ การปรับปรุงขั้นตอนพิจารณากฎหมาย และการสนับสนุนการทำงานของคณะกรรมาธิการด้านกฎหมาย โดยไม่เปลี่ยนแปลงกลไกที่ยังเป็นข้อถกเถียงระหว่างฝ่ายรัฐบาลกับฝ่ายค้าน

นายนิกรระบุว่า การแก้ไขกติกาสภาควรตั้งอยู่บนพื้นฐานของการทำงานร่วมกัน ไม่ใช่การกำหนดข้อบังคับเพื่อประโยชน์ของฝ่ายใดฝ่ายหนึ่ง

เสนอหั่นเวลากระทู้ถามทั่วไปเหลือ 20 นาที กระทู้สดคง 30 นาที

หนึ่งในสาระสำคัญของร่างข้อบังคับฉบับใหม่คือการปรับปรุงระบบกระทู้ถามในสภาผู้แทนราษฎร เพื่อให้การตั้งคำถามและการตอบคำถามของฝ่ายบริหารมีความกระชับมากขึ้น

โดยเสนอให้กระทู้ถามทั่วไปใช้เวลาในการเสนอและตอบรวมไม่เกิน 20 นาทีต่อกระทู้ จากเดิมที่กำหนดไว้ 30 นาที ส่วนกระทู้ถามสดยังคงระยะเวลา 30 นาทีตามเดิม

นายนิกรให้เหตุผลว่า ที่ผ่านมาการอภิปรายบางครั้งใช้เวลาจนครบตามกรอบที่กำหนด แม้เนื้อหาสาระอาจสามารถดำเนินการให้แล้วเสร็จได้เร็วกว่านั้น ส่งผลให้เวลาสำหรับพิจารณาญัตติหรือเรื่องอื่นในที่ประชุมลดลง

การปรับเวลาในส่วนนี้จึงมีเป้าหมายเพิ่มความคล่องตัวของการประชุม และเปิดโอกาสให้สภาสามารถพิจารณาประเด็นอื่นที่เกี่ยวข้องกับประชาชนได้มากขึ้น

ทั้งนี้ กรอบเวลาดังกล่าวยังเป็นข้อเสนอในร่างแก้ไขข้อบังคับ ไม่ใช่กติกาใหม่ที่มีผลใช้บังคับแล้ว

ปรับนับเวลาแปรญัตติ 7 วัน ไม่นับวันหยุดราชการ

อีกหนึ่งข้อเสนอสำคัญคือการปรับหลักเกณฑ์นับระยะเวลาการแปรญัตติร่างกฎหมาย

เดิมการกำหนดระยะเวลาแปรญัตติ 7 วัน มีการนับรวมวันเสาร์และวันอาทิตย์ด้วย ทำให้สมาชิกมีเวลาปฏิบัติงานและจัดเตรียมรายละเอียดการเสนอแก้ไขกฎหมายในวันทำการจริงน้อยกว่าระยะเวลาที่ระบุไว้

ร่างข้อบังคับฉบับใหม่จึงเสนอให้ไม่นับวันหยุดราชการรวมอยู่ในระยะเวลาการแปรญัตติ เพื่อให้สมาชิกและคณะกรรมาธิการมีเวลาศึกษารายละเอียดของร่างกฎหมายอย่างเหมาะสม

การเปลี่ยนแปลงดังกล่าวมีเป้าหมายสนับสนุนการพิจารณากฎหมายให้รอบคอบขึ้น โดยเฉพาะร่างกฎหมายที่มีเนื้อหาซับซ้อนหรือมีข้อเสนอแก้ไขหลายประเด็น

เปิดทางรวมสาระร่างกฎหมาย เพิ่มนักกฎหมายนิติบัญญัติช่วยงาน

นอกเหนือจากการปรับเวลากระทู้ถามและการแปรญัตติ ร่างข้อบังคับฉบับใหม่ยังเสนอแนวทางเพิ่มประสิทธิภาพการทำงานด้านกฎหมายของสภา

หนึ่งในข้อเสนอคือการเปิดช่องให้คณะกรรมาธิการสามารถนำเนื้อหาสาระจากร่างพระราชบัญญัติที่ผ่านการรับหลักการแล้วมาพิจารณาปรับรวมกันได้ หากมีหลักการสอดคล้องกัน เพื่อให้การจัดทำกฎหมายมีความครอบคลุมและลดความซ้ำซ้อน

นอกจากนี้ ยังมีข้อเสนอให้แต่งตั้งผู้ช่วยเลขานุการคณะกรรมาธิการในการพิจารณาร่างกฎหมายสำคัญจำนวน 2 คน โดยกำหนดให้หนึ่งในนั้นเป็นนักกฎหมายนิติบัญญัติของสภาผู้แทนราษฎร เพื่อสนับสนุนการตรวจสอบถ้อยคำและโครงสร้างทางกฎหมาย

นายนิกรอธิบายว่า ข้อเสนอส่วนหนึ่งมาจากปัญหาที่ข้าราชการประจำของรัฐสภาสะท้อนให้ทราบ เนื่องจากบุคลากรฝ่ายประจำไม่มีอำนาจเสนอร่างข้อบังคับได้ด้วยตนเอง จึงต้องอาศัยสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรเป็นผู้ผลักดัน

ย้ำรวบรวมข้อเสนอจากหลายพรรค ทั้งฝ่ายรัฐบาลและฝ่ายค้าน

นายนิกรยืนยันว่า ร่างข้อบังคับฉบับปรับปรุงใหม่ไม่ได้เป็นข้อเสนอจากพรรคภูมิใจไทยเพียงพรรคเดียว แต่เป็นการรวบรวมแนวคิดจากสมาชิกหลายฝ่าย รวมถึงสำนักงานเลขาธิการสภาผู้แทนราษฎร

ตัวอย่างข้อเสนอที่นำมารวมไว้ ได้แก่ แนวทางจากพรรคกล้าธรรมเกี่ยวกับการรักษาสถานะของร่างพระราชบัญญัติที่บรรจุเข้าสู่ระเบียบวาระแล้ว แม้สมาชิกผู้ร่วมเสนอร่างจะสิ้นสุดสมาชิกภาพในภายหลัง

นอกจากนี้ ยังมีข้อเสนอจากนายพริษฐ์ วัชรสินธุ สมาชิกสภาผู้แทนราษฎรพรรคประชาชน เกี่ยวกับการใช้เทคโนโลยีสารสนเทศในการเสนอกระทู้ถาม การยื่นคำขอเลื่อนตอบผ่านระบบดิจิทัล และการปรับกระบวนการถาม–ตอบให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น

รวมถึงแนวทางที่เกี่ยวข้องกับการทำงานของคณะกรรมาธิการและการพิจารณาร่างกฎหมาย ซึ่งสะท้อนความคิดเห็นจากสมาชิกและบุคลากรฝ่ายประจำหลายส่วน

นายนิกรย้ำว่า สภาผู้แทนราษฎรเป็นพื้นที่ทำงานร่วมกันของผู้แทนประชาชนจากทุกพรรคการเมือง จึงควรมีกติกาที่ได้รับการพิจารณาอย่างรอบด้านและสามารถใช้ร่วมกันได้

เตรียมพิจารณาร่วมกับร่างข้อบังคับอีก 3 ฉบับ

สำหรับขั้นตอนการดำเนินงาน นายนิกรระบุว่า ได้ยื่นร่างข้อบังคับฉบับปรับปรุงใหม่เข้าสู่ระเบียบวาระการประชุมเมื่อวันที่ 10 พฤศจิกายน 2569 แล้ว

ร่างดังกล่าวสามารถนำเข้าสู่การพิจารณาร่วมกับร่างแก้ไขข้อบังคับที่มีการยื่นไว้ก่อนหน้านี้อีก 3 ฉบับ ซึ่งอยู่ในระเบียบวาระของสภาผู้แทนราษฎร

อย่างไรก็ตาม การยื่นร่างเข้าสู่ระเบียบวาระยังไม่ถือว่าเป็นการให้ความเห็นชอบหรือประกาศใช้ข้อบังคับฉบับใหม่ โดยยังต้องผ่านกระบวนการพิจารณาของสภาตามขั้นตอนต่อไป

“นิกร” ย้ำกติกาสภาต้องเป็นของทุกฝ่าย มุ่งทำงานเพื่อประชาชน

นายนิกรกล่าวว่า เป้าหมายสำคัญของการปรับปรุงร่างข้อบังคับการประชุมสภาผู้แทนราษฎร คือการทำให้สภามีระบบการทำงานที่เหมาะสม สามารถใช้เวลาประชุมอย่างมีประสิทธิภาพ และสนับสนุนการปฏิบัติหน้าที่ของสมาชิกทุกฝ่าย

โดยยืนยันว่าการตัดหมวดกรรมาธิการออกเป็นการลดประเด็นขัดแย้งที่ยังไม่สามารถหาข้อยุติร่วมกันได้ ขณะที่ข้อเสนอด้านอื่นยังสามารถเดินหน้าพิจารณาต่อไป

นายนิกรย้ำว่าสภาผู้แทนราษฎรไม่ได้เป็นของสมาชิกคนใดคนหนึ่งหรือพรรคการเมืองใดพรรคการเมืองหนึ่ง แต่เป็นสถาบันที่สมาชิกทุกคนมีหน้าที่ทำงานเพื่อประชาชน

สำหรับผลการพิจารณาร่างข้อบังคับฉบับปรับปรุงใหม่ ยังต้องติดตามการประชุมสภาผู้แทนราษฎรและการพิจารณาร่วมกับร่างข้อบังคับฉบับอื่นต่อไป เพื่อให้ได้ข้อสรุปเกี่ยวกับกติกาการทำงานของฝ่ายนิติบัญญัติในอนาคต