สะอึกเกิดจากอะไร?
อาการสะอึกทั่วไปมักไม่มีสาเหตุร้ายแรง สิ่งกระตุ้นที่พบบ่อย ได้แก่
- กินอาหารเร็วหรือมากเกินไป
- ดื่มเครื่องดื่มอัดลม
- ดื่มแอลกอฮอล์
- กินอาหารเผ็ดหรือร้อนจัด
- ดื่มของเย็นทันทีหลังอาหารหรือเครื่องดื่มร้อน
- เคี้ยวหมากฝรั่งหรือสูบบุหรี่จนกลืนลมมาก
- หัวเราะ ไอ หรือพูดระหว่างกินอาหาร
- ตื่นเต้น ตกใจ หรือเครียด
- ท้องอืดหรือกระเพาะขยายตัว
การกินเร็วสัมพันธ์กับอาการสะอึกได้ เพราะอาจทำให้กลืนอาหารและอากาศเข้าไปมาก กระเพาะจึงขยายเร็วและกระตุ้นกะบังลม
สะอึกนานผิดปกติอาจเกี่ยวข้องกับอะไร?
อาการที่ยาวนานกว่า 48 ชั่วโมงพบไม่บ่อย แต่อาจเกี่ยวข้องกับหลายปัจจัย เช่น
- ยาบางชนิด
- แอลกอฮอล์
- กรดไหลย้อนหรือการระคายเคืองทางเดินอาหาร
- การผ่าตัด โดยเฉพาะบริเวณช่องอกหรือช่องท้อง
- การระคายเคืองเส้นประสาทที่ควบคุมกะบังลม
- ความผิดปกติของระบบประสาทส่วนกลาง
- การติดเชื้อหรือโรคบริเวณทรวงอก
- ความผิดปกติด้านการเผาผลาญ เช่น โรคไตหรือระดับเกลือแร่ผิดปกติ
ไม่ได้หมายความว่าผู้ที่สะอึกนานทุกคนจะมีโรคร้ายแรง แต่จำเป็นต้องให้แพทย์ซักประวัติ ตรวจร่างกาย และพิจารณาการตรวจเพิ่มเติมตามอาการ ไม่ควรซื้อยารักษาอาการสะอึกที่ต้องใช้ใบสั่งแพทย์มารับประทานเอง medlineplus.gov
5 วิธีรับมือเบื้องต้น
1. หยุดกินชั่วคราวและจัดท่านั่งให้สบาย
หากเริ่มสะอึกระหว่างมื้ออาหาร ควรวางช้อน หยุดพูดและหยุดกินชั่วคราว นั่งหลังตรง ผ่อนคลายเสื้อผ้าที่รัดแน่นบริเวณท้อง แล้วหายใจช้า ๆ
ไม่ควรรีบกลืนอาหารคำใหญ่เพื่อพยายามหยุดอาการ เพราะอาจสำลัก โดยเฉพาะในเด็ก ผู้สูงอายุ และผู้ที่มีปัญหาการกลืน
เมื่ออาการหยุดแล้ว ควรกลับมากินด้วยคำเล็กลง เคี้ยวให้ละเอียด และเว้นจังหวะระหว่างคำ
2. จิบน้ำเย็นช้า ๆ
ลองจิบน้ำเย็นทีละน้อยอย่างช้า ๆ โดยนั่งหรือลำตัวตั้งตรง ไม่ควรดื่มรวดเดียวปริมาณมาก เพราะอาจทำให้กลืนลม ท้องอืด หรือสำลักได้
หากมีโรคที่แพทย์จำกัดปริมาณน้ำ เช่น โรคหัวใจหรือโรคไต ควรปฏิบัติตามคำแนะนำเดิมของแพทย์ ไม่ควรเพิ่มปริมาณน้ำมากกว่าปกติเพียงเพื่อหยุดสะอึก
การจิบน้ำเย็นเป็นวิธีที่หลายคนใช้ แต่ไม่มีวิธีใดรับประกันว่าจะหยุดอาการได้ในทุกคน NHS
3. กลั้นหายใจช่วงสั้น ๆ หรือกอดเข่าเข้าหาหน้าอก
สามารถลองกลั้นหายใจเพียงช่วงสั้น ๆ แล้วกลับมาหายใจตามปกติ ห้ามฝืนจนหน้ามืด แน่นหน้าอก หรือหายใจไม่ทัน
อีกวิธีหนึ่งคือ นั่งในท่าที่ปลอดภัย ดึงเข่าเข้าหาหน้าอกและโน้มตัวไปข้างหน้าเล็กน้อย เพื่อเพิ่มแรงกดอย่างนุ่มนวลบริเวณกะบังลม
ควรหยุดทันทีหากมีอาการเวียนศีรษะ เจ็บหน้าอก หายใจลำบาก หรือรู้สึกไม่สบาย ผู้สูงอายุ หญิงตั้งครรภ์ และผู้ที่มีปัญหาหลังหรือข้อสะโพกไม่ควรฝืนทำท่ากอดเข่า
ไม่แนะนำให้ใช้วิธีทำให้ตกใจ บีบคอ ดึงลิ้นแรง ๆ หรือกลืนอาหารชิ้นใหญ่ เพราะอาจเกิดอันตรายได้
4. ลดสิ่งกระตุ้นและปรับพฤติกรรมการกิน
หากสะอึกซ้ำหลังอาหาร ควรทดลองปรับพฤติกรรมดังนี้
- กินช้าลงและตักอาหารคำเล็ก
- ไม่พูดหรือหัวเราะขณะมีอาหารในปาก
- หลีกเลี่ยงการกินจนอิ่มแน่น
- ลดเครื่องดื่มอัดลมและแอลกอฮอล์
- ลดอาหารเผ็ดจัดหรือร้อนจัด หากพบว่าเป็นตัวกระตุ้น
- หลีกเลี่ยงการสลับอาหารร้อนกับเครื่องดื่มเย็นจัดทันที
- ลดการเคี้ยวหมากฝรั่งและสูบบุหรี่ ซึ่งทำให้กลืนอากาศมากขึ้น
- นั่งตัวตรงหลังอาหารและไม่รีบนอนราบ
ไม่จำเป็นต้องงดอาหารหลายชนิดพร้อมกัน ควรสังเกตว่าปัจจัยใดสัมพันธ์กับอาการของตนเอง แล้วปรับเฉพาะสิ่งกระตุ้นนั้น
5. จดระยะเวลา อาการร่วม และยาที่ใช้อยู่
หากสะอึกเกิดบ่อย ควรบันทึกข้อมูลเพื่อใช้ประกอบการพบแพทย์ เช่น
- เริ่มสะอึกเมื่อใดและนานเท่าไร
- เกิดหลังอาหารหรือเครื่องดื่มชนิดใด
- เกิดช่วงนอนหรือหลังรับประทานยาใด
- มีแสบร้อนกลางอก เรอ ท้องอืด หรือคลื่นไส้หรือไม่
- รบกวนการนอน การกิน หรือการหายใจหรือไม่
- มีอาการทางระบบประสาทร่วมด้วยหรือไม่
ห้ามหยุดยาประจำหรือปรับยาเอง แม้สงสัยว่ายาอาจกระตุ้นอาการ ควรนำรายชื่อยา อาหารเสริม และสมุนไพรทั้งหมดไปปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกร
เมื่อใดควรพบแพทย์?
ควรพบแพทย์หากมีอาการต่อไปนี้
- สะอึกนานเกิน 48 ชั่วโมง
- เกิดซ้ำบ่อยจนกระทบชีวิตประจำวัน
- รบกวนการกิน ดื่ม นอน หรือพูด
- ทำให้อ่อนเพลีย น้ำหนักลด หรือขาดน้ำ
- เริ่มเกิดหลังใช้ยาชนิดใหม่หรือหลังการผ่าตัด
- มีอาการแสบร้อนกลางอกหรือกลืนลำบากต่อเนื่อง
แหล่งข้อมูลทางการแพทย์แนะนำให้ตรวจเมื่อสะอึกเกิน 48 ชั่วโมง หรือรุนแรงจนรบกวนการกิน การนอน หรือการหายใจ NHS
อาการแบบใดควรไปโรงพยาบาลทันที?
ควรขอความช่วยเหลือฉุกเฉินเมื่อสะอึกร่วมกับ
- หายใจลำบากหรือหอบเหนื่อยรุนแรง
- เจ็บหรือแน่นหน้าอก
- หน้าเบี้ยว แขนขาอ่อนแรง หรือพูดไม่ชัด
- สับสน หมดสติ หรือชัก
- ปวดศีรษะรุนแรงฉับพลัน
- ปวดท้องรุนแรง อาเจียนต่อเนื่อง หรืออาเจียนเป็นเลือด
- เกิดหลังได้รับบาดเจ็บที่ศีรษะหรือทรวงอก
สะอึกจากการกินเร็วมักหายได้เอง แต่หากอาการนานผิดปกติหรือเกิดซ้ำมาก ไม่ควรใช้วิธีพื้นบ้านอย่างเดียว การสังเกตระยะเวลา สิ่งกระตุ้น และอาการร่วม จะช่วยให้แพทย์ประเมินสาเหตุและวางแผนรักษาได้ตรงจุด




