อาการแบบใดมักเกิดจากอากาศเย็น?

อาการที่สัมพันธ์กับอากาศเย็นมักเกิดพร้อมกันทั้งสองข้าง มีสิ่งกระตุ้นชัดเจน เช่น อยู่ในห้องแอร์ จับของเย็น หรือเปียกฝน และค่อย ๆ ดีขึ้นเมื่อเข้าสู่บริเวณอบอุ่น เปลี่ยนถุงเท้า หรือขยับร่างกาย

หากไม่มีอาการปวด ชา สีผิวผิดปกติ หรือแผลร่วมด้วย มักไม่ใช่ภาวะฉุกเฉิน แต่ควรสังเกตความถี่และความรุนแรงต่อไป

สาเหตุอื่นที่อาจเกี่ยวข้อง

ภาวะเรย์โนด์

ภาวะเรย์โนด์ หรือ Raynaud’s phenomenon เกิดจากหลอดเลือดขนาดเล็กที่นิ้วมือหรือนิ้วเท้าหดตัวมากกว่าปกติเมื่อเจออากาศเย็นหรือความเครียด ผิวหนังอาจเปลี่ยนจากซีดหรือขาว เป็นสีน้ำเงิน และแดงเมื่อเลือดกลับมาไหล พร้อมอาการชา ปวด หรือรู้สึกเหมือนเข็มทิ่ม NHS inform

บางคนเป็นโดยไม่มีโรคอื่นร่วม แต่บางกรณีอาจสัมพันธ์กับโรคภูมิคุ้มกัน การใช้ยาบางชนิด การบาดเจ็บ หรือการใช้เครื่องมือที่มีแรงสั่นสะเทือนเป็นเวลานาน

โรคหลอดเลือดแดงส่วนปลาย

โรคหลอดเลือดแดงส่วนปลาย หรือ PAD เกิดจากหลอดเลือดที่นำเลือดไปเลี้ยงขาหรือเท้าตีบลง อาจทำให้เท้าข้างหนึ่งเย็นกว่าอีกข้าง ปวดน่องเมื่อเดิน สีผิวเปลี่ยน ขนบริเวณขาลดลง หรือมีแผลที่เท้าหายช้า NHLBI, NIH

ผู้ที่สูบบุหรี่ เป็นเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ไขมันในเลือดสูง หรือมีโรคไตเรื้อรัง มีความเสี่ยงสูงขึ้น

เส้นประสาทส่วนปลายผิดปกติ

บางคนรู้สึกว่ามือหรือเท้า “เย็น” ทั้งที่เมื่อสัมผัสแล้วอุณหภูมิไม่ได้ต่ำมาก อาจเกี่ยวข้องกับการรับความรู้สึกของเส้นประสาท โดยมักมีอาการชา แสบร้อน เข็มทิ่ม หรือรับรู้ความร้อนและความเย็นลดลงร่วมด้วย

เบาหวานเป็นสาเหตุหนึ่งที่พบบ่อย แต่ยังอาจเกี่ยวข้องกับวิตามินบี 12 ต่ำ โรคไทรอยด์ โรคไต แอลกอฮอล์ ยาบางชนิด หรือการกดทับเส้นประสาท ninds.nih.gov

ภาวะโลหิตจาง

เมื่อร่างกายมีเม็ดเลือดแดงหรือฮีโมโกลบินไม่เพียงพอ อาจรู้สึกหนาวง่าย มือเท้าเย็น อ่อนเพลีย เวียนศีรษะ ใจสั่น เหนื่อยง่าย หรือผิวซีด แต่การมีมือเท้าเย็นเพียงอย่างเดียวไม่สามารถยืนยันว่าเป็นภาวะโลหิตจางได้ ต้องตรวจเลือดหาสาเหตุ medlineplus.gov

ไม่ควรซื้อธาตุเหล็กกินเอง เพราะภาวะโลหิตจางมีหลายสาเหตุ และการได้รับธาตุเหล็กเกินความจำเป็นอาจเป็นอันตราย

ภาวะไทรอยด์ทำงานต่ำ

ไทรอยด์ทำงานต่ำอาจทำให้ทนความเย็นได้น้อย รู้สึกหนาวง่าย อ่อนเพลีย น้ำหนักเพิ่ม ท้องผูก ผิวแห้ง ผมบาง ปวดกล้ามเนื้อ ประจำเดือนมากหรือผิดปกติ และชีพจรช้าลง อาการมักค่อย ๆ เกิดและคล้ายกับภาวะอื่น จึงต้องตรวจเลือดประกอบ NIDDK

5 สัญญาณที่ควรตรวจ

1. นิ้วมือหรือนิ้วเท้าเปลี่ยนสีชัดเจน

ควรพบแพทย์หากนิ้วเปลี่ยนเป็นสีขาว ซีด น้ำเงิน ม่วง หรือแดงเป็นช่วง ๆ โดยเฉพาะเมื่อเกิดร่วมกับอาการชา ปวด แสบ หรือเป็นบ่อยขึ้น เพราะอาจเข้ากับภาวะเรย์โนด์หรือปัญหาการไหลเวียนเลือด

ควรถ่ายภาพขณะมีอาการไว้ให้แพทย์ดู เนื่องจากสีผิวอาจกลับเป็นปกติก่อนถึงเวลาตรวจ

2. มือหรือเท้าข้างหนึ่งเย็นกว่าอีกข้าง

ความเย็นที่ต่างกันอย่างชัดเจนระหว่างสองข้างควรได้รับการประเมิน โดยเฉพาะหากข้างที่เย็นมีสีซีด คล้ำ ชีพจรเบา ปวด หรืออ่อนแรงร่วมด้วย เพราะอาจเกี่ยวข้องกับเลือดที่ไปเลี้ยงแขนหรือขาลดลง

หากเท้าหรือมือเย็นและซีดลงอย่างฉับพลัน พร้อมปวดมาก ชา หรือขยับไม่ได้ ควรไปโรงพยาบาลทันที

3. ปวดน่องขณะเดินหรือมีแผลหายช้า

อาการปวด ตึง หรือเป็นตะคริวบริเวณน่อง ต้นขา หรือสะโพกขณะเดิน แล้วดีขึ้นเมื่อหยุดพัก อาจเป็นสัญญาณของหลอดเลือดแดงส่วนปลายตีบ

ควรสังเกตแผลที่นิ้วเท้า ส้นเท้า หรือขอบเท้า หากแผลหายช้า ผิวคล้ำ มีหนอง หรือเนื้อเยื่อเริ่มดำ ต้องรีบพบแพทย์ โดยเฉพาะผู้ป่วยเบาหวาน

4. มีอาการชา แสบร้อน หรือกล้ามเนื้ออ่อนแรง

หากมือเท้าเย็นร่วมกับอาการเหมือนเข็มทิ่ม ชา แสบร้อน ปวดแปลบ หรือรับความร้อนและความเย็นได้น้อยลง อาจเป็นความผิดปกติของเส้นประสาทส่วนปลาย

การรับความรู้สึกลดลงเพิ่มความเสี่ยงต่อแผล น้ำร้อนลวก และการบาดเจ็บโดยไม่รู้ตัว ผู้ที่เป็นเบาหวานควรตรวจเท้าทุกวันและไม่ใช้กระเป๋าน้ำร้อนกับบริเวณที่ชา

5. หนาวง่ายร่วมกับอ่อนเพลีย ซีด หรือน้ำหนักเปลี่ยน

ควรตรวจหาสาเหตุหากมือเท้าเย็นร่วมกับอาการต่อไปนี้

  • เหนื่อยง่าย เวียนศีรษะ ใจสั่น หรือผิวซีด
  • อ่อนเพลียผิดปกติและสมาธิลดลง
  • น้ำหนักเพิ่ม ท้องผูก ผิวแห้ง หรือผมบาง
  • ประจำเดือนมากหรือผิดปกติ
  • มีเลือดออกเรื้อรังหรืออุจจาระดำ
  • กินอาหารไม่ครบหมู่หรือมีโรคเรื้อรัง

แพทย์อาจพิจารณาตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด ระดับน้ำตาล การทำงานของไทรอยด์ วิตามินบี 12 การทำงานของไต หรือการไหลเวียนเลือดตามอาการและปัจจัยเสี่ยง ไม่จำเป็นต้องตรวจทุกอย่างในทุกคน

ดูแลตัวเองเบื้องต้นอย่างไร?

  • สวมถุงเท้าและเสื้อผ้าที่ให้ความอบอุ่น แต่ไม่รัดแน่น
  • ขยับนิ้วมือ นิ้วเท้า และลุกเดินเป็นระยะ
  • หลีกเลี่ยงการเปลี่ยนอุณหภูมิอย่างรวดเร็ว
  • งดสูบบุหรี่ เพราะนิโคตินทำให้หลอดเลือดหดตัว
  • ลดคาเฟอีนหากสังเกตว่ากระตุ้นอาการ
  • ควบคุมน้ำตาล ความดัน และไขมันตามแผนการรักษา
  • ไม่วางมือหรือเท้าบนของร้อนโดยตรง โดยเฉพาะเมื่อมีอาการชา
  • ไม่ซื้อยาขยายหลอดเลือด ธาตุเหล็ก หรือวิตามินขนาดสูงกินเอง

อาการใดต้องไปโรงพยาบาลทันที?

ควรขอความช่วยเหลือฉุกเฉินเมื่อมือหรือเท้าเย็นลงอย่างกะทันหันร่วมกับอาการใดอาการหนึ่ง

  • ปวดรุนแรงหรือปวดมากขึ้นอย่างรวดเร็ว
  • ซีด น้ำเงิน หรือคล้ำผิดปกติ
  • ชาและขยับนิ้วไม่ได้
  • ไม่มีแรงหรือสูญเสียความรู้สึกทันที
  • แผลมีเนื้อดำหรือสงสัยเนื้อเยื่อตาย
  • ริมฝีปากหรือลิ้นเปลี่ยนเป็นสีน้ำเงิน
  • หายใจลำบาก เจ็บหน้าอก หน้ามืด หรือหมดสติ

การที่เท้าข้างหนึ่งซีดหรือน้ำเงิน เย็นกว่าอีกข้าง สูญเสียความรู้สึกและเคลื่อนไหวไม่ได้ อาจเป็นภาวะเลือดไปเลี้ยงลดลงอย่างรุนแรงและต้องได้รับการรักษาเร่งด่วน NHLBI, NIH

มือเท้าเย็นส่วนใหญ่อาจเกิดจากอากาศและการตอบสนองตามธรรมชาติของร่างกาย แต่ถ้าเกิดโดยไม่มีสิ่งกระตุ้น เป็นข้างเดียว สีผิวเปลี่ยน ชา ปวด หรือมีแผลหายช้า ควรตรวจหาสาเหตุ การสังเกตรูปแบบของอาการและถ่ายภาพไว้ขณะเกิดอาการ จะช่วยให้แพทย์ประเมินได้แม่นยำขึ้น