เมื่อครั้งโดยเสด็จพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ไปทรงเยี่ยมราษฎรในภูมิภาคต่าง ๆ พระองค์ทรงรับทราบความเดือดร้อนของครอบครัวเกษตรกร ซึ่งมีรายได้ขึ้นอยู่กับผลผลิตและสภาพดินฟ้าอากาศ ขณะเดียวกันได้ทอดพระเนตรงานหัตถกรรมที่ชาวบ้านทำใช้กันในท้องถิ่น จึงทรงส่งเสริมให้พัฒนาฝีมือเหล่านั้นเป็นอาชีพเพื่อเพิ่มรายได้
ต่อมา ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งมูลนิธิส่งเสริมศิลปาชีพ ในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ เมื่อวันที่ 21 กรกฎาคม 2519 เพื่อช่วยเหลือราษฎรด้านอาชีพและความเป็นอยู่ รวมถึงอนุรักษ์ศิลปหัตถกรรมไทยที่สืบทอดกันมาในชุมชน
การดำเนินงานมีทั้งการส่งเสริมงานหัตถกรรมในภูมิภาค และการฝึกงานช่างในส่วนกลาง ราษฎรที่มีพื้นฐานทอผ้าหรือจักสานได้รับการส่งเสริมให้ใช้ความรู้นั้นสร้างรายได้ ส่วนผู้ที่ยังไม่มีทักษะงานช่างได้รับโอกาสเรียนรู้และฝึกฝนเพิ่มเติม
ในปี 2521 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดตั้งโรงฝึกศิลปาชีพภายในสวนจิตรลดา โดยทรงคัดเลือกบุตรหลานชาวไร่ชาวนาจากครอบครัวยากจนให้เข้ารับการฝึก มีครูและช่างผู้ชำนาญถ่ายทอดความรู้ตั้งแต่พื้นฐาน ก่อนพัฒนาไปสู่งานที่ต้องใช้ทักษะเฉพาะ
โรงฝึกเปิดสอนงานช่างหลายแขนง อาทิ เครื่องเงินเครื่องทอง ถมทอง คร่ำ ลงยาสี แกะสลักไม้ และตกแต่งปีกแมลงทับ ต่อมาในปี 2553 ได้ยกสถานะเป็น “สถาบันสิริกิติ์” เพื่อดำเนินงานฝึกช่างและสืบทอดศิลปหัตถกรรมไทย
ผลงานของช่างสถาบันสิริกิติ์หลายชิ้นจัดแสดงอยู่ในพิพิธภัณฑ์ศิลป์แผ่นดิน เช่น งานถมทอง งานแกะสลักไม้ และงานปักไหม เปิดให้ประชาชนได้ศึกษารูปแบบงานช่าง วัสดุ และเทคนิคที่ผู้เข้ารับการฝึกได้เรียนรู้จนสามารถสร้างสรรค์ผลงานขึ้นด้วยตนเอง
