วันที่ 11 พฤศจิกายน 2569 น.ส.พลอยทะเล ลักษมีแสงจันทร์ รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรี เปิดเผยว่า รัฐบาลเดินหน้ายกระดับการกำกับดูแลมูลนิธิทั่วประเทศ โดยให้ความสำคัญกับความโปร่งใสในการบริหารเงินบริจาคและทรัพย์สิน เพื่อป้องกันการนำมูลนิธิไปใช้เป็นเครื่องมือแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบ พร้อมกำชับให้มูลนิธิทุกแห่งจัดทำรายงานผลการดำเนินงานและบัญชีการเงินประจำปี ยื่นต่อนายทะเบียนมูลนิธิตามกฎหมาย ซึ่งสามารถดำเนินการได้ทั้งการยื่นด้วยตนเองและผ่านระบบออนไลน์ i-Service ของกรมการปกครอง
รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีระบุว่า การดำเนินมาตรการดังกล่าวมีเป้าหมายเพื่อคุ้มครองประโยชน์สาธารณะ รักษาความเชื่อมั่นของประชาชนและผู้บริจาค ตลอดจนกำกับให้มูลนิธิใช้เงินและทรัพย์สินตามวัตถุประสงค์ที่จดทะเบียนไว้อย่างถูกต้อง
กรมการปกครองออกประกาศ กำชับมูลนิธิรายงานผลดำเนินงานทุกปี
น.ส.พลอยทะเลเปิดเผยว่า กรมการปกครอง กระทรวงมหาดไทย ได้ออกประกาศเรื่องการดำเนินกิจการของมูลนิธิ เพื่อให้หน่วยงานและองค์กรที่เกี่ยวข้องปฏิบัติตามกฎหมายอย่างเคร่งครัด
สาระสำคัญคือการกำหนดให้มูลนิธิทุกแห่งจัดทำและส่งรายงานผลการดำเนินกิจการประจำปีต่อนายทะเบียน พร้อมเอกสารประกอบที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้สามารถตรวจสอบการบริหารงานและการใช้จ่ายเงินได้
เอกสารสำคัญที่ต้องจัดเตรียมประกอบด้วย
-
รายงานผลการดำเนินกิจการของมูลนิธิในรอบปีที่ผ่านมา
-
บัญชีรายได้ รายจ่าย และสำเนางบดุลประจำปี ซึ่งผ่านการรับรองความถูกต้องจากผู้สอบบัญชีรับอนุญาต
-
สำเนารายงานการประชุมคณะกรรมการมูลนิธิทุกครั้ง
การจัดส่งเอกสารดังกล่าวเป็นกลไกสำคัญในการกำกับดูแลมูลนิธิ เพื่อให้มีหลักฐานแสดงผลการดำเนินงานและการบริหารทรัพย์สินที่สามารถตรวจสอบย้อนหลังได้
เปิด 2 ช่องทางยื่นรายงาน ทั้งสำนักงานเขต–ที่ว่าการอำเภอ และระบบออนไลน์
สำหรับการรายงานผลการดำเนินงานประจำปี กรมการปกครองกำหนดให้มูลนิธิสามารถเลือกดำเนินการได้ 2 ช่องทาง ได้แก่
ช่องทางที่ 1 ยื่นรายงานด้วยตนเอง (Onsite)
มูลนิธิที่มีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ในกรุงเทพมหานคร สามารถยื่นรายงานและเอกสารประกอบต่อนายทะเบียน ณ สำนักงานเขตในพื้นที่ที่สำนักงานใหญ่ตั้งอยู่
ส่วนมูลนิธิที่มีสำนักงานใหญ่ตั้งอยู่ในจังหวัดอื่น สามารถยื่นรายงานได้ ณ ที่ว่าการอำเภอในพื้นที่รับผิดชอบ
ช่องทางที่ 2 ยื่นรายงานผ่านระบบออนไลน์ i-Service
มูลนิธิสามารถยื่นรายงานผ่านระบบบริหารจัดการภาครัฐเพื่อรักษาความสงบเรียบร้อยและบริการประชาชน หรือ i-Service ของกรมการปกครอง
ระบบดังกล่าวเป็นช่องทางอิเล็กทรอนิกส์ที่ช่วยอำนวยความสะดวกในการจัดส่งข้อมูลและเอกสารต่อหน่วยงานที่รับผิดชอบ โดยมูลนิธิต้องลงทะเบียนผู้ใช้งานตามขั้นตอนที่กำหนดก่อนใช้บริการ
ต้องการยื่นออนไลน์ ต้องลงทะเบียนผู้ใช้งานก่อน
กรมการปกครองระบุว่า มูลนิธิที่ต้องการยื่นรายงานผ่านระบบ i-Service จะต้องดำเนินการลงทะเบียนผู้ใช้งาน ณ หน่วยงานที่กำหนด โดยแยกตามพื้นที่ตั้งสำนักงานใหญ่ ดังนี้
-
กรุงเทพมหานคร ลงทะเบียนที่กลุ่มงานพัฒนาระบบสารสนเทศเพื่อความสงบเรียบร้อย ศูนย์บริการประชาชน กรมการปกครอง (วังไชยา)
-
ต่างจังหวัด ลงทะเบียน ณ ที่ว่าการอำเภอในพื้นที่ที่สำนักงานใหญ่ของมูลนิธิตั้งอยู่
ภายหลังดำเนินการลงทะเบียนแล้ว จึงสามารถใช้ช่องทางอิเล็กทรอนิกส์สำหรับยื่นรายงานผลการดำเนินงานประจำปีตามหลักเกณฑ์ของกรมการปกครองได้
ทั้งนี้ มูลนิธิควรตรวจสอบรายละเอียดเอกสาร ขั้นตอนการลงทะเบียน และข้อกำหนดการยื่นรายงานกับนายทะเบียนในพื้นที่ เพื่อให้การดำเนินการถูกต้องครบถ้วน
ย้ำมูลนิธิเปิดรับบริจาคเข้าข่ายเรี่ยไร ต้องขออนุญาตตามกฎหมาย
นอกจากการรายงานผลการดำเนินงานแล้ว รัฐบาลยังให้ความสำคัญกับการเปิดรับบริจาคเงินและทรัพย์สินจากประชาชน โดยเฉพาะกิจกรรมที่มีลักษณะเป็นการเรี่ยไร
น.ส.พลอยทะเลระบุว่า หากมูลนิธิดำเนินการเปิดรับบริจาคหรือเชิญชวนประชาชนให้บริจาคในลักษณะที่เข้าข่ายการเรี่ยไรตามกฎหมาย จะต้องได้รับอนุญาตตามพระราชบัญญัติควบคุมการเรี่ยไร พ.ศ. 2487 ก่อนดำเนินการ
หากดำเนินกิจกรรมโดยไม่ได้รับอนุญาตในกรณีที่กฎหมายกำหนดให้ต้องขออนุญาต อาจมีความผิดตามกฎหมายดังกล่าว
การพิจารณาว่ากิจกรรมใดเข้าข่ายการเรี่ยไรที่ต้องได้รับอนุญาต ต้องตรวจสอบลักษณะการดำเนินกิจกรรมและหลักเกณฑ์ที่เกี่ยวข้องเป็นรายกรณี ไม่ใช่การรับบริจาคทุกลักษณะจะมีเงื่อนไขทางกฎหมายเหมือนกันทั้งหมด
เตือนฝ่าฝืนกฎหมาย อาจถูกดำเนินคดี
รองโฆษกประจำสำนักนายกรัฐมนตรีกล่าวว่า มูลนิธิและบุคคลที่เกี่ยวข้องมีหน้าที่ดำเนินกิจการให้เป็นไปตามกฎหมาย โดยเฉพาะการบริหารเงินและทรัพย์สินให้สอดคล้องกับวัตถุประสงค์ขององค์กร
นอกจากนี้ ยังต้องปฏิบัติตามพระราชบัญญัติกำหนดความผิดเกี่ยวกับห้างหุ้นส่วนจดทะเบียน ห้างหุ้นส่วนจำกัด บริษัทจำกัด สมาคม และมูลนิธิ พ.ศ. 2499 รวมถึงบทบัญญัติทางอาญาอื่นที่เกี่ยวข้อง
หากมูลนิธิไม่จัดทำหรือไม่ยื่นรายงานตามหน้าที่ที่กฎหมายกำหนด หรือมีพฤติการณ์ใช้เงินบริจาคในลักษณะที่เข้าข่ายความผิด อาจถูกตรวจสอบและดำเนินการตามกฎหมาย
อย่างไรก็ตาม การดำเนินคดีต้องพิจารณาจากข้อเท็จจริง พยานหลักฐาน และองค์ประกอบความผิดในแต่ละกรณี ไม่ใช่การสรุปว่ามูลนิธิที่ถูกร้องเรียนทุกแห่งกระทำผิดแล้ว
รัฐบาลมุ่งป้องกันนำมูลนิธิแสวงหาประโยชน์โดยมิชอบ
น.ส.พลอยทะเลย้ำว่า มูลนิธิเป็นองค์กรที่มีบทบาทสำคัญในการช่วยเหลือสังคม ทั้งด้านสาธารณประโยชน์ การศึกษา สุขภาพ การช่วยเหลือผู้ประสบภัย และกิจกรรมเพื่อส่วนรวม
รัฐบาลจึงต้องการให้การดำเนินงานของมูลนิธิมีความโปร่งใส เพื่อสร้างความมั่นใจให้กับประชาชนที่ร่วมบริจาคเงินหรือทรัพย์สินว่า การสนับสนุนของตนถูกนำไปใช้ตามวัตถุประสงค์อย่างเหมาะสม
การจัดทำรายงานประจำปีและบัญชีการเงินที่มีหลักฐานรองรับ จะช่วยให้หน่วยงานกำกับดูแลสามารถตรวจสอบการดำเนินกิจการได้อย่างเป็นระบบ และลดความเสี่ยงที่องค์กรสาธารณประโยชน์จะถูกนำไปใช้ในทางมิชอบ
ขณะเดียวกัน มาตรการดังกล่าวยังช่วยส่งเสริมการบริหารองค์กรที่มีความรับผิดชอบ และสนับสนุนให้มูลนิธิที่ดำเนินงานอย่างถูกต้องสามารถรักษาความเชื่อมั่นของผู้บริจาคได้ในระยะยาว
กำชับมูลนิธิทั่วประเทศปฏิบัติตามระเบียบอย่างเคร่งครัด
รัฐบาลขอให้มูลนิธิทุกแห่งตรวจสอบหน้าที่ตามกฎหมาย โดยเฉพาะการจัดทำรายงานผลดำเนินงาน บัญชีรายได้–รายจ่าย งบดุล และเอกสารประกอบที่ต้องยื่นต่อนายทะเบียนเป็นประจำทุกปี
สำหรับมูลนิธิที่ประสงค์จะใช้ช่องทางออนไลน์ สามารถประสานสำนักงานเขตหรือที่ว่าการอำเภอที่รับผิดชอบ เพื่อลงทะเบียนและดำเนินการผ่านระบบ i-Service ของกรมการปกครอง
นอกจากนี้ ก่อนเปิดกิจกรรมรับบริจาคหรือเรี่ยไรจากประชาชน ควรตรวจสอบข้อกำหนดทางกฎหมายและการขออนุญาตให้ครบถ้วน เพื่อหลีกเลี่ยงการฝ่าฝืนกฎหมาย
รัฐบาลยืนยันว่าจะเดินหน้ากำกับดูแลกิจการของมูลนิธิให้มีความโปร่งใส ตรวจสอบได้ และดำเนินงานตามวัตถุประสงค์ เพื่อคุ้มครองประโยชน์สาธารณะและรักษาความเชื่อมั่นของประชาชนต่อองค์กรการกุศลและองค์กรสาธารณประโยชน์ต่อไป
