วันที่ 19 ตุลาคม 2569 เป็นวันครบรอบ 54 ปี เหตุการณ์สำคัญในประวัติศาสตร์เทคโนโลยีของไทย เมื่อพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร ทรงอำนวยการสาธิตการทำฝนหลวงด้วยพระองค์เอง ณ เขื่อนแก่งกระจาน จังหวัดเพชรบุรี โดยมีคณะนักวิทยาศาสตร์จากประเทศสิงคโปร์ร่วมสังเกตการณ์
การสาธิตครั้งนั้นใช้สนามบินบ่อฝ้าย อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์ เป็นฐานปฏิบัติการ และสามารถชักนำให้ฝนตกลงสู่อ่างเก็บน้ำเขื่อนแก่งกระจาน ซึ่งเป็นพื้นที่เป้าหมายได้ภายในเวลาประมาณ 5 ชั่วโมง นับจากเริ่มขั้นตอนก่อเมฆ ถือเป็นเหตุการณ์ที่แสดงถึงความสำเร็จของการพัฒนาเทคโนโลยีฝนหลวงของไทย
จากฝนหลวงปี 2515 สู่วันเทคโนโลยีของไทย การสาธิตฝนหลวงเมื่อวันที่ 19 ตุลาคม 2515 เป็นผลจากการศึกษาค้นคว้าและทดลองมาอย่างต่อเนื่อง โดยมีจุดเริ่มต้นจากพระราชดำริแก้ไขปัญหาภัยแล้งของราษฎรตั้งแต่ปี 2498 ต่อมาเมื่อวันที่ 12 ธันวาคม 2543 คณะรัฐมนตรีมีมติเห็นชอบให้เทิดพระเกียรติพระองค์ในฐานะ “พระบิดาแห่งเทคโนโลยีของไทย” และกำหนดให้วันที่ 19 ตุลาคมของทุกปีเป็น “วันเทคโนโลยีของไทย” เพื่อเผยแพร่พระปรีชาสามารถด้านวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยี ตลอดจนส่งเสริมการพัฒนานวัตกรรมของประเทศ
นอกจากโครงการฝนหลวงแล้ว ยังมีโครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริอีกหลายด้านที่นำหลักวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีมาใช้แก้ปัญหาของประชาชน อาทิ
- กังหันน้ำชัยพัฒนา เครื่องกลเติมอากาศเพื่อบำบัดน้ำเสีย ช่วยเพิ่มออกซิเจนและปรับปรุงคุณภาพน้ำ ได้รับสิทธิบัตรในพระปรมาภิไธยเมื่อวันที่ 2 กุมภาพันธ์ 2536
- โครงการแกล้งดิน การศึกษาทดลองแก้ปัญหาดินเปรี้ยวจัด โดยเร่งกระบวนการเกิดกรดในดิน ก่อนทดลองวิธีปรับปรุงให้สามารถนำกลับมาใช้เพาะปลูกได้
- เกษตรทฤษฎีใหม่ แนวทางจัดการที่ดินและน้ำเพื่อให้เกษตรกรพึ่งพาตนเอง โดยมีหลักการแบ่งพื้นที่เบื้องต้นตามสัดส่วน 30:30:30:10 สำหรับแหล่งน้ำ นาข้าว พืชผสมผสาน และที่อยู่อาศัย
- โครงการคลองลัดโพธิ์ การบริหารจัดการน้ำตามแนวพระราชดำริ เพื่อช่วยเร่งระบายน้ำและบรรเทาปัญหาน้ำท่วมในพื้นที่กรุงเทพมหานครและปริมณฑล
พระราชกรณียกิจเหล่านี้สะท้อนถึงการนำความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ วิศวกรรม และการจัดการทรัพยากรมาประยุกต์ใช้ให้เหมาะสมกับสภาพพื้นที่และปัญหาของประชาชน วันเทคโนโลยีของไทยจึงเป็นโอกาสให้น้อมรำลึกในพระมหากรุณาธิคุณและพระอัจฉริยภาพของพระองค์ รวมทั้งส่งเสริมการเรียนรู้และพัฒนาเทคโนโลยีของไทยให้เกิดประโยชน์ต่อสังคมอย่างต่อเนื่อง
