ย้อนรอย “คลองภักดีรำไพ” โครงการบรรเทาอุทกภัยเมืองจันทบุรีอันเนื่องมาจากพระราชดำริในหลวงรัชกาลที่ 9 ที่เกิดขึ้นจากปัญหาน้ำท่วมใหญ่ในอดีต สู่การเป็นคลองผันน้ำความยาวกว่า 11 กิโลเมตร ซึ่งยังมีบทบาทสำคัญในการระบายน้ำออกสู่ทะเล ในสถานการณ์น้ำท่วมจันทบุรี ปี 2569
สถานการณ์น้ำท่วมจังหวัดจันทบุรีในช่วงปลายเดือนกันยายน 2569 หลังฝนตกหนักต่อเนื่อง ทำให้เกิดน้ำป่าไหลหลาก น้ำล้นตลิ่ง และน้ำท่วมขังในหลายพื้นที่
ข้อมูลจากจังหวัดจันทบุรี ณ เวลา 07.30 น. วันที่ 29 กันยายน 2569 ระบุว่า มีพื้นที่ได้รับผลกระทบรวม 9 อำเภอ 37 ตำบล 229 หมู่บ้าน ประชาชนเดือดร้อน 10,691 ครัวเรือน และมีรายงานผู้เสียชีวิต 2 ราย
ท่ามกลางการเร่งระบายน้ำและช่วยเหลือประชาชน หนึ่งในโครงสร้างพื้นฐานสำคัญที่มีบทบาทในการจัดการน้ำครั้งนี้คือ “คลองภักดีรำไพ” โครงการอันเนื่องมาจากพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร
ย้อนกลับไปปี 2542 จุดเริ่มต้นของการแก้ปัญหาน้ำท่วมเมืองจันทบุรี
จังหวัดจันทบุรีเคยประสบอุทกภัยครั้งใหญ่ในปี 2542 และเกิดน้ำท่วมรุนแรงซ้ำอีกครั้งในปี 2549 สร้างความเสียหายต่อบ้านเรือนประชาชนและพื้นที่เศรษฐกิจสำคัญของจังหวัด ด้วยลักษณะภูมิประเทศที่มีแม่น้ำจันทบุรีไหลผ่านตัวเมือง เมื่อเกิดฝนตกหนัก น้ำจากพื้นที่ต้นน้ำจะไหลลงสู่แม่น้ำ ขณะที่เส้นทางระบายน้ำมีข้อจำกัดจากสิ่งก่อสร้างและถนนบางสาย รวมทั้งอิทธิพลของน้ำทะเลหนุน ทำให้เกิดน้ำเอ่อล้นเข้าท่วมพื้นที่ชุมชน
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 มีพระราชดำริเกี่ยวกับการแก้ไขปัญหาการระบายน้ำในจังหวัดจันทบุรี โดยทรงเน้นให้สำรวจเส้นทางน้ำและจัดระบบระบายน้ำที่เหมาะสม เพื่อให้น้ำหลากสามารถไหลออกสู่ทะเลได้ ขณะเดียวกันก็สามารถเก็บกักน้ำไว้ใช้ประโยชน์ในช่วงที่จำเป็น
กรมชลประทานจึงน้อมนำแนวพระราชดำริมาดำเนินโครงการบรรเทาอุทกภัยเมืองจันทบุรี ก่อสร้างคลองผันน้ำสายใหม่ พร้อมปรับปรุงคลองเดิม ประตูระบายน้ำ และสถานีสูบน้ำ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการจัดการน้ำทั้งระบบ
“คลองภักดีรำไพ”ความยาวประมาณ 11.661 กิโลเมตร ออกแบบให้ผันน้ำส่วนหนึ่งจากแม่น้ำจันทบุรีผ่านเส้นทางคลองที่อยู่นอกเขตเมือง ก่อนระบายลงสู่อ่าวไทย
ระบบคลองมีความสามารถในการระบายน้ำตามที่ออกแบบประมาณ 300 ลูกบาศก์เมตรต่อวินาที ช่วยลดปริมาณน้ำที่จะไหลผ่านตัวเมืองจันทบุรี ซึ่งเป็นที่ตั้งของชุมชนและย่านเศรษฐกิจ
นอกจากการระบายน้ำในฤดูฝน ระบบประตูระบายน้ำยังช่วยเก็บกักน้ำจืดไว้ใช้ประโยชน์ในฤดูแล้ง และช่วยบริหารจัดการปัญหาน้ำเค็มรุกล้ำได้อีกด้วย
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานนามคลองแห่งนี้ว่า “คลองภักดีรำไพ” อันมีความหมายถึงคลองที่แสดงความจงรักในสมเด็จพระนางเจ้ารำไพพรรณี พระบรมราชินีในรัชกาลที่ 7 ผู้ทรงมีความผูกพันกับจังหวัดจันทบุรี
ต่อมา วันที่ 19 พฤษภาคม 2560 สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี เสด็จพระราชดำเนินทรงเปิดโครงการอย่างเป็นทางการ
สถานการณ์อุทกภัยช่วงปลายเดือนกันยายน 2569 จังหวัดจันทบุรีต้องรับมวลน้ำจากฝนตกหนักสะสม ส่งผลให้หลายอำเภอได้รับความเสียหาย สถานการณ์ในช่วงเวลานั้นมีการเร่งระบายน้ำออกสู่ทะเลผ่านโครงการคลองภักดีรำไพ ซึ่งมีบทบาทในการผันน้ำออกจากพื้นที่เมืองและบรรเทาผลกระทบต่อพื้นที่เศรษฐกิจ
แม้การเกิดอุทกภัยในปี 2569 จะสะท้อนว่าจันทบุรียังเผชิญความเสี่ยงจากฝนตกหนัก น้ำป่าไหลหลาก และน้ำล้นตลิ่งในพื้นที่ต่าง ๆ แต่คลองภักดีรำไพยังคงเป็นส่วนสำคัญของระบบระบายน้ำ โดยเฉพาะการลดปริมาณน้ำที่ต้องไหลผ่านเขตเมือง
ทั้งนี้ คลองผันน้ำไม่ได้ถูกออกแบบให้ป้องกันน้ำท่วมได้ทุกพื้นที่หรือทุกสถานการณ์ การบริหารจัดการอุทกภัยยังต้องอาศัยระบบแจ้งเตือน การดูแลลำน้ำและคลองระบายน้ำ ตลอดจนการเตรียมความพร้อมของหน่วยงานและประชาชนควบคู่กัน
จากวิกฤตอุทกภัยเมื่อปี 2542 สู่สถานการณ์น้ำท่วมในปี 2569 เวลาผ่านไปกว่า 27 ปี แนวพระราชดำริด้านการบริหารจัดการน้ำของในหลวงรัชกาลที่ 9 ยังคงปรากฏผลผ่านการใช้งานคลองภักดีรำไพ
คลองสายนี้ไม่เพียงเป็นเส้นทางผันน้ำออกสู่ทะเล แต่ยังเป็นโครงสร้างพื้นฐานที่ช่วยลดความเสี่ยงอุทกภัยต่อชุมชนและพื้นที่เศรษฐกิจของจังหวัดจันทบุรี สะท้อนถึงพระมหากรุณาธิคุณและพระราชปณิธานในการบำบัดทุกข์บำรุงสุขแก่ราษฎรอย่างยั่งยืน
