ภาวะทั้งสองนี้เป็นปัญหาที่เกี่ยวข้องกับระดับน้ําตาลกลูโคสในเลือด ซึ่งเป็นแหล่งพลังงานหลักของร่างกาย โดยเฉพาะอย่างยิ่งในผู้ป่วยเบาหวาน ซึ่งจําเป็นต้องควบคุมระดับน้ําตาลให้สมดุลอยู่เสมอ
.
ภาวะน้ําตาลในเลือดต่ํา (Hypoglycemia)
ภาวะนี้คือการที่ระดับน้ําตาลในเลือดต่ํากว่า 70 มิลลิกรัม/เดซิลิตร (mg/dL) ทําให้ร่างกายและสมองขาดพลังงาน ซึ่งเป็นภาวะที่อันตรายและต้องได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วน
อาการเบื้องต้น: ใจสั่น มือสั่น เหงื่อออก ตัวเย็น หิวผิดปกติ ปวดศีรษะ วิงเวียนศีรษะ หงุดหงิดง่าย อารมณ์แปรปรวน
อาการรุนแรง: สับสน มึนงง พูดไม่ชัด เดินเซ ไม่มีสมาธิ ง่วงซึม หมดสติ หรือถึงขั้นชักได้
สาเหตุ :
รับประทานอาหารไม่เพียงพอหรือไม่ตรงเวลา
ออกกําลังกายหนักเกินไปโดยไม่ได้รับพลังงานที่เพียงพอ
ใช้ยาลดระดับน้ําตาลในเลือดหรือฉีดอินซูลินในปริมาณที่มากเกินไป
ดื่มเครื่องดื่มแอลกอฮอล์
โรคบางชนิด เช่น โรคตับหรือไต
วิธีแก้ไขเบื้องต้น :
กรณีที่ผู้ป่วยยังมีสติ: ให้รีบรับประทานคาร์โบไฮเดรตที่ดูดซึมเร็ว เช่น น้ําหวาน ลูกอม 2-3 เม็ด หรือน้ําผลไม้ที่ไม่ผสมน้ําตาลเทียม ครึ่งแก้ว หลังจากนั้นประมาณ 15 นาที ให้วัดระดับน้ําตาลซ้ํา หากยังต่ํากว่า 70 mg/dL ให้ทําซ้ําอีกครั้ง
กรณีที่ผู้ป่วยหมดสติ: ห้ามให้อาหารหรือน้ําทางปากเด็ดขาด ควรรีบนําส่งโรงพยาบาลทันที เพื่อให้แพทย์ทําการรักษาด้วยการให้น้ําตาลกลูโคสทางหลอดเลือดดํา
.
ภาวะน้ําตาลในเลือดสูง (Hyperglycemia)
ภาวะนี้คือการที่ระดับน้ําตาลในเลือดสูงกว่า 100 mg/dL โดยมักจะเกิดขึ้นอย่างช้าๆ และอาจไม่มีอาการแสดงในระยะแรก แต่หากปล่อยไว้เป็นเวลานานจะส่งผลเสียต่ออวัยวะต่างๆ
อาการเบื้องต้น: ปัสสาวะบ่อย กระหายน้ํามากผิดปกติ อ่อนเพลีย เหนื่อยง่าย ปากแห้ง น้ําหนักลดลงโดยไม่ทราบสาเหตุ
อาการรุนแรง: คลื่นไส้ อาเจียน หายใจหอบเหนื่อย ซึมลง หมดสติ และอาจนําไปสู่ภาวะแทรกซ้อนเฉียบพลันที่อันตรายถึงชีวิต
สาเหตุ :
รับประทานอาหารที่มีน้ําตาลหรือแป้งมากเกินไป
ขาดการออกกําลังกาย
ไม่ได้รับประทานยาหรือฉีดอินซูลินตามที่แพทย์แนะนํา (สําหรับผู้ป่วยเบาหวาน)
ภาวะเครียด การติดเชื้อ หรือเจ็บป่วย
ผลข้างเคียงจากยาบางชนิด เช่น ยาสเตียรอยด์
วิธีแก้ไขเบื้องต้น :
ปรับเปลี่ยนพฤติกรรม: หากระดับน้ําตาลสูงไม่มาก สามารถแก้ไขได้ด้วยการดื่มน้ําเปล่าให้มากขึ้นเพื่อป้องกันภาวะขาดน้ํา และออกกําลังกายเบาๆ เช่น การเดิน
ควบคุมอาหาร: ลดการบริโภคอาหารที่มีน้ําตาลและแป้งสูง
พบแพทย์: หากระดับน้ําตาลยังคงสูง หรือมีอาการผิดปกติ ควรรีบปรึกษาแพทย์เพื่อปรับขนาดยาหรืออินซูลินให้เหมาะสม
